اقتصاد شیراز

واکنش اولیه بازار و قیمت نفت

کارشناسان بازار انرژی عموماً معتقدند تأثیر اولیه این حمله بر قیمت جهانی نفت محدود بوده است. دلایل اصلی این واکنش محتاطانه عبارتند از:

• تولید پایین ونزوئلا: حجم پایین صادرات کنونی این کشور (حدود ۸۰۰ هزار بشکه در روز) نقش آن در عرضه جهانی را کمرنگ کرده است.

• مازاد عرضه جهانی: بازار نفت در حال حاضر با مازاد عرضه مواجه است و ذخایر راهبردی نفت آمریکا نیز پر است.

• عدم هدف‌گیری تأسیسات نفتی: حمله‌های اولیه ظاهراً مستقیماً زیرساخت‌های کلیدی نفتی را هدف قرار نداده‌اند.

به گفته «واندانا هاری» از «واندا اینسایتس»، تأثیر اولیه فراتر از یک «افزایش محدود صرفاً ناشی از ریسک ونزوئلا» نخواهد بود. با این حال، «آمنا بکر» از شرکت «کپلر» هشدار می‌دهد که بازار ممکن است تا حدی خطر ژئوپلیتیک را دست کم گرفته باشد و اگر تنش بالا بگیرد، افزایش قیمت جزئی هنگام بازگشایی بازارها محتمل است.

🔍 چالش‌های ساختاری و ریسک‌های بلندمدت

کیفیت نفت ونزوئلا: نقطه آسیب‌پذیر بازار گازوئیل

اگرچه حجم تولید ونزوئلا کم است، اما کیفیت نفت آن بی‌نظیر و جایگزینی آن دشوار است. بیش از ۶۷٪ از تولید این کشور از نوع سنگین و ترش است که برای تولید فرآورده‌های میانی مانند گازوئیل ایده‌آل محسوب می‌شود. بازار جهانی گازوئیل از پیش با کمبود عرضه مواجه بوده است. اختلال پایدار در صادرات ونزوئلا می‌تواند قیمت گازوئیل و در نتیجه هزینه‌های حمل‌ونقل و زنجیره تأمین جهانی را افزایش دهد و تورم جهانی را تشدید کند.

ریسک سرایت منطقهای و امنیت غذایی

بزرگترین نگرانی تحلیلگران، گسترش دامنه درگیری به کشورها و زیرساخت‌های همسایه است. این ریسک می‌تواند به دو شکل باشد:

• حمله به زیرساخت‌های انرژی کلمبیا: گروه‌های شبه‌نظامی نزدیک به کاراکاس ممکن است به خطوط لوله نفت کلمبیا (مانند خط لوله «کانیو لیمون-کوبنیاس») حمله کنند. این امر نه تنها تولید ونزوئلا، بلکه بخشی از نفت سنگین مورد نیاز پالایشگاه‌های آمریکا را نیز مختل می‌کند.

• تأثیر بر یکی از کانون‌های حیاتی کود جهان: «مجتمع پوینت لیساس» در ترینیداد و توباگو، در فاصله تنها ۵۰ کیلومتری از ونزوئلا واقع شده و مسئول ۲۰-۱۵٪ از تجارت دریایی آمونیاک (ماده اولیه اصلی کود) در جهان است.

  • اختلال در فعالیت این مجتمع، به دلیل وابستگی شدید کشورهایی مانند مکزیک، برزیل و شیلی به واردات آمونیاک از این منطقه، می‌تواند قیمت کود و در نتیجه قیمت جهانی مواد غذایی را به شدت افزایش دهد.

  • با توجه به پیوندهای عمیق کشاورزی آمریکا و مکزیک، این شوک مستقیماً بر بازار غذا در آمریکا نیز تأثیر خواهد گذاشت.

چشم‌انداز نامشخص بازیابی تولید و رقابت ژئوپلیتیک

• بازیابی طولانی مدت: حتی در صورت استقرار یک دولت جدید، احیای تولید نفت ونزوئلا به سطح قابل توجه به چندین سال زمان و سرمایه‌گذاری عظیم نیاز دارد. تجربیات عراق و لیبی پس از درگیری‌های گسترده نشان می‌دهد که بازگشت تولید به سطح پیشین می‌تواند بیش از یک دهه طول بکشد.

• رقابت قدرت‌های جهانی: حدود ۸۵٪ از صادرات نفت ونزوئلا به چین می‌رود. یک تغییر رژیم طرفدار غرب می‌تواند این جریان انرژی را تغییر داده و معادلات رقابت استراتژیک بین آمریکا و چین در آمریکای لاتین را دگرگون کند. برخی تحلیل‌گران، تشدید اخیر تنش‌ها را بخشی از تلاش واشنگتن برای اعمال مجدد نفوذ خود در «حیاط خلوت» و مقابله با نفوذ فزاینده پکن در منطقه می‌دانند.

📊 جمع‌بندی و چشم‌انداز

پیامدهای اقتصادی حمله آمریکا به ونزوئلا دو مرحله‌ای و وابسته به دامنه درگیری خواهد بود:

• در کوتاه‌مدت: به دلیل حجم پایین تولید و مازاد عرضه جهانی، شوک اولیه بر قیمت نفت خام کنترل‌شده است. افزایش اصلی ممکن است در قیمت فرآورده‌های خاصی مانند گازوئیل متمرکز باشد.

• در میان‌مدت و بلندمدت: بزرگترین ریسک‌ها شامل سرایت درگیری به زیرساخت‌های همسایگان (به ویژه کلمبیا و ترینیداد و توباگو)، کاهش پایدار تولید نفت سنگین ونزوئلا، و شوک احتمالی به زنجیره تأمین کود و امنیت غذایی جهانی است. هزینه اقتصادی واقعی به مقیاس و طول مدت درگیری و موفقیت یا شکست تلاش‌ها برای تثبیت سیاسی ونزوئلا بستگی خواهد داشت.

به طور خلاصه، اگرچه بازار نفت در ابتدا واکنش شدیدی نشان نداده، اما این حمله اقتصاد جهانی را در برابر مجموعه‌ای از ریسک‌های تورمی جدید و پیچیده قرار داده است که مدیریت آن نیازمند توجه دقیق سیاستگذاران و فعالان بازار است. ثبات منطقه‌ای کلید جلوگیری از تبدیل یک بحران محدود به یک شوک گسترده اقتصادی خواهد بود.