اقتصاد شیراز

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده
بودجه سال ۱۴۰۵ کل کشور، در شرایطی تدوین شده که اقتصاد ایران با تورم نزدیک به ۵۰ درصد، رکود مزمن و محدودیت شدید منابع ارزی دست به گریبان است. این مقاله با رویکردی تحلیلی-پژوهشی، به بررسی ابعاد مختلف این بودجه می‌پردازد. تحلیل حاضر نشان می‌دهد که لایحه بودجه ۱۴۰۵ ماهیتی آشکارا انقباضی داشته و با وجود ادعای کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی و حرکت به سمت منابع پایدار، فشار اصلی را بر بخش تولید، معیشت خانوارها و سرمایه‌گذاری عمرانی تحمیل می‌کند. بودجه بر پایه مفروضات خوشبینانه و شکننده‌ای از درآمد نفتی و مالیاتی بنا شده که ریسک عدم تحقق آن، می‌تواند اقتصاد را در دام کسری بودجه بزرگ، تورم فزاینده و تعمیق رکود بیندازد. در نهایت، این بودجه بیش از آنکه نقشه راهی برای خروج از بحران باشد، سندی برای مدیریت حداقلی و انفعالی تنگناهای اقتصادی قلمداد می‌شود.

به قلم : دکترسیدوفا مشکوة

بودجه سال ۱۴۰۵، در بخش مسکن، دو سیاست مالیاتی کلیدی را پیش‌بینی کرده است: مالیات بر خانه‌های خالی و مالیات بر واحدهای مسکونی لوکس. با وجود اهداف اولیه مانند افزایش عرضه، کاهش سوداگری و ایجاد درآمد برای دولت، شواهد نشان می‌دهد این دو مالیات، نمونه‌هایی "معیوب" و بی‌اثر هستند که نه تنها درآمد قابل اتکایی ایجاد نمی‌کنند، بلکه می‌توانند مانع سرمایه‌گذاری و خروج بازار از رکود شوند.

به قلم : دکترسیدوفا مشکوة

چکیده

سلطه بلامنازع دلار آمریکا بر نظام مالی جهانی، میراث مستقیم توافق برتون‌وودز در سال ۱۹۴۴ است. این نظام که پس از جنگ جهانی دوم با هدف ایجاد ثبات اقتصادی شکل گرفت، دلار را به ستون مرکزی تجارت و ذخایر بین‌المللی بدل کرد. با این حال، تحولات ژئوپلیتیک، سوءاستفاده آمریکا از قدرت دلار برای تحریم‌های یکجانبه، و ظهور قدرت‌های اقتصادی جدید، بنیان‌های این سلطه را سست کرده است. امروزه، حرکت به سوی «غیردلاری‌سازی» و جست‌وجو برای جایگزین‌هایی مانند یورو، یوان، طلا و حتی ارزهای دیجیتال، به موضوعی محوری در مناظرات اقتصادی تبدیل شده است. این مقاله تحلیلی، ریشه‌های تاریخی سلطه دلار، عوامل تضعیف کنونی آن، و چشم‌اندازهای احتمالی برای یک نظام پولی جهانی چندقطبی را بررسی می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

اقتصاد مردمی به عنوان یک الگوی اقتصادی مشارکت‌محور که بر حضور فعال آحاد جامعه در کلیه فرآیندهای اقتصادی تأکید دارد، در سال‌های اخیر به‌ویژه با تأکیدات مقام رهبری، در کانون توجه سیاست‌گذاران و کارشناسان ایرانی قرار گرفته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی-انتقادی به بررسی مفهوم، مبانی نظری، مزایای بالقوه و چالش‌های پیشِ روی تحقق اقتصاد مردمی در ایران می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که اقتصاد مردمی با توانمندسازی بخش خصوصی واقعی و تعاونی‌ها، تقویت کارآفرینی و نوآوری، و توزیع عادلانه‌تر فرصت‌ها می‌تواند به رشد اقتصادی پایدار، افزایش اشتغال و کاهش شکاف طبقاتی بینجامد. با این حال، فساد ساختاری، ضعف حکمرانی اقتصادی، عدم شفافیت در واگذاری‌ها و رشد شرکت‌های خصولتی از موانع اصلی در مسیر مردمی‌سازی واقعی اقتصاد ایران هستند. این مقاله در نهایت، الزامات حکمرانی و راهبردهای عملیاتی برای حرکت به سمت این الگو را پیشنهاد می‌دهد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

احزاب سیاسی در تئوری حکمرانی مدرن، به عنوان نهادهای واسط و تسهیل‌گر توسعه اقتصادی بلندمدت شناخته می‌شوند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه‌ای و پژوهش‌های موجود، به بررسی این نقش در بستر ایران می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که علی‌رغم نقش‌های کلیدی تئوریک احزاب در ایجاد ثبات سیاسی، تدوین برنامه‌های پایدار، تربیت کادر متخصص و ایجاد اجماع اجتماعی برای اصلاحات اقتصادی، احزاب سیاسی در ایران به دلایل ساختاری، تاریخی و عملکردی نتوانسته‌اند تأثیر مستقیم و معناداری بر روند توسعه اقتصادی کشور بگذارند. در عمل، اقتصاد ایران عمدتاً متأثر از تصمیمات دولت‌های متمرکز، درآمدهای نفتی، تحولات ژئوپلیتیک و فقدان یک نظام حزبی نهادینه شده است. این مقاله ضمن تحلیل موانع و دلایل این شکاف، تأثیر غیرمستقیم احزاب را از طریق تأثیرگذاری بر فضای کلان سیاسی و جهت‌گیری‌های سیاست خارجی بررسی کرده و در نهایت، چشم‌اندازها و پیش‌نیازهای تحقق نقش مؤثر احزاب را ارائه می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

اقتصاد ایران طی دهه‌های اخیر با چالش‌های ساختاری عمیقی مواجه بوده است که یکی از کانونی‌ترین آنها، ظهور و تثبیت شبکه‌های الیگارشیک و نقش آنان در تضعیف بنیان‌های تولید، تشدید نابرابری و کاهش رفاه عمومی است. این مقاله با استفاده از داده‌های نهادی، گزارش‌های تحلیلی و پژوهش‌های دانشگاهی به بررسی ریشه‌ها، سازوکارها و پیامدهای فعالیت این گروه‌های ویژه بر اقتصاد ایران می‌پردازد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده:
اقتصاد اسلامی به‌عنوان نظامی مبتنی بر اخلاق، عدالت و توزیع عادلانه ثروت، همواره با چالش اجرا و مقیاس‌پذیری در دنیای پیچیده مالی امروز روبه‌رو بوده است. ظهور هوش مصنوعی به‌عنوان یک فناوری تحول‌ساز، پنجره‌ای بی‌سابقه برای عملیاتی‌کردن اصول این نظام اقتصادی گشوده است. این مقاله با رویکردی تحلیلی و اجرامحور، ضمن تبیین ظرفیت‌های کلیدی هوش مصنوعی، یک نقشه راه چهارفازی و عملیاتی برای یکپارچه‌سازی این فناوری در ساختار اقتصاد اسلامی ارائه می‌دهد. این چارچوب، بر پایه درس‌آموخته‌های تجربی (مانند چالش‌های بانکداری بدون‌ربا) و با تأکید بر حکمرانی چندرشته‌ای، پژوهش تطبیقی، اجرای پایلوت و توسعه تدریجی اکوسیستم طراحی شده است. تحلیل نهایی نشان می‌دهد که موفقیت این مسیر، نه در فناوری محض، بلکه در تلفیق هوشمندانه حکمت فقهی، کارآمدی اقتصادی و توانمندی فنی، با اولویت‌دهی به حل مسائل ساختاری به جای درمان‌های صوری است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

تورم مزمن و کاهش شتابان ارزش ریال، دو چالش به‌هم‌پیوسته‌ای هستند که اقتصاد ایران را در سال‌های اخیر تحت فشار شدید قرار داده‌اند. این پدیده‌ها صرفاً نتیجه شرایط مقطعی نیستند، بلکه ریشه در ساختارهای اقتصادی و سیاست‌گذاری‌های چند دهه گذشته دارند. این نوشتار با هدف تحلیل جامع ریشه‌های این مشکلات و ارائه راهکارهای عملی برای مهار تورم و حفظ ارزش پول ملی تدوین شده است.

به قلم :دکتر سید وفا مشکوة

چکیده

اجلاس سالانه ۲۰۲۶ مجمع جهانی اقتصاد در داووس، تحت عنوان «روح گفت‌وگو»، در پاسخ مستقیم به وضعیت چندپاره، پیچیده و پرتنش کنونی جهان برگزار می‌شود. این مقاله با نگاهی تحلیلی، محورها، اصطلاحات کلیدی و زمینه‌های این رویداد را بررسی می‌کند. تمرکز اصلی بر این است که چگونه پنج چالش محوری طراحی‌شده — همکاری در جهانی رقابتی، گشودن منابع رشد، سرمایه‌گذاری روی مردم، توسعه مسئولانه فناوری و رفاه در چارچوب سیاره‌ای — درهم‌تنیده و نیازمند راه‌حل‌های یکپارچه هستند. تحلیل حاضر نشان می‌دهد که گفتمان غالب داووس از تشخیص مشکلات فراتر رفته و به سمت راه‌حل‌سازی عملی و تاکید بر «مزیت انسانی» در قلب تحولات فناورانه حرکت می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

اقتصاد بنادر ایران در آستانه یک تحول پارادایمی قرار دارد. با دربرگیری بیش از ۹۰ درصد تجارت خارجی کشور، بنادر نه تنها شاهرگ اقتصادی ایران، بلکه نقطه اتکای اصلی برای ادغام در زنجیره تأمین جهانی هستند. با این حال، شکاف فناورانه عمیق میان بنادر ایران و رقبای منطقه‌ای، کارایی و رقابت‌پذیری این بخش حیاتی را به مخاطره انداخته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی، به بررسی نقش فناوری‌های نوین، به ویژه هوش مصنوعی، در گذار اقتصاد بندری ایران از وضعیت سنتی به عصر دیجیتال می‌پردازد. یافته‌ها حاکی از آن است که اگرچه ضرورت این تحول به‌طور کامل درک شده، اما موانعی جدی از جمله فقدان داده‌های نظام‌مند دریایی، ضعف زیرساخت دیجیتال، کمبود سرمایه‌گذاری و نبود نیروی انسانی متخصص، حرکت به سمت «بنادر هوشمند» را با چالش مواجه کرده است. در پایان، نقشه‌راهی مبتنی بر اولویت‌بندی اقدامات فوری و بلندمدت ارائه می‌شود.

به قلم : دکتر سیدفا مشکوة

اقتصاد خاکستری (یا اقتصاد غیررسمی/زیرزمینی) به فعالیت‌های اقتصادی اطلاق می‌شود که عموماً از نظارت رسمی دولت خارج بوده، مالیات پرداخت نمی‌کنند و در آمارهای رسمی نیز منعکس نمی‌شوند. این پدیده با کاهش درآمدهای مالیاتی، ایجاد بی‌عدالتی در نظام مالیاتی و تضعیف کارایی سیاست‌های اقتصادی، چالشی بزرگ برای حکمرانی اقتصادی محسوب می‌شود. در این میان، فناوری‌های نوین به‌ویژه هوش مصنوعی (AI)، با قابلیت‌های تحلیلی و پیش‌بینی‌کننده خود، ابزارهای قدرتمندی برای کنترل و کاهش حجم اقتصاد خاکستری در اختیار نهادهای نظارتی قرار داده‌اند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

این مقاله به تحلیل پدیده «اقتصاد خاکستری» در ساختار اقتصاد ایران می‌پردازد. اقتصاد خاکستری در اینجا فراتر از اقتصاد غیررسمی کلاسیک، به شرایط نظام‌مند «ابهام»، «نااطمینانی» و «تعلیق» در سطوح ژئوپلیتیک، حکمرانی داخلی و کنشگری اقتصادی اطلاق می‌شود. با استفاده از چارچوب تحلیلی لایه‌ای، استدلال می‌شود که ریشه این وضعیت در تداخل سه لایه «منطقه خاکستری ژئوپلیتیک»، «فضای کلی اقتصاد کلان» و «حکمرانی اقتصادی» نهفته است. پیامد این شرایط، کوتاه شدن شدید افق تصمیم‌گیری، فلج شدن سرمایه‌گذاری مولد، فرسایش سرمایه اجتماعی و قرار گرفتن اقتصاد در دور باطل رکود تورمی است. چشم‌انداز آینده میان دو سناریوی «تداوم رکود تورمی و تعمیق بحران» و «عبور مشروط به اصلاحات ساختاری و بازیابی اعتماد» در نوسان است. خروج از این وضعیت، مستلزم حرکت همزمان به سوی شفافیت‌سازی نهادی، ایجاد ثبات در سیاست‌گذاری، تنوع‌بخشی اقتصاد و اتخاذ یک راهبرد روشن در تعامل با نظام بین‌الملل است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

اقتصاد سنتی و روستایی در ایران، با محوریت کشاورزی، دامداری و صنایع دستی، نه تنها در تأمین امنیت غذایی و اشتغال بخش قابل توجهی از نیروی کار نقش دارد، بلکه حافظ بافت اجتماعی و فرهنگی کشور نیز هست. با این حال، این بخش در ساختار کلی اقتصاد ایران که سال‌ها تحت سیطره درآمدهای نفتی شکل گرفته، به حاشیه رانده شده و با چالش‌های ساختاری عمیقی مواجه است. این چالش‌ها از محدودیت منابع آبی و کاهش بهره‌وری گرفته تا مهاجرت گسترده جوانان و ضعف شدید زیرساختی را در بر می‌گیرد. علیرغم این مشکلات، اقتصاد روستایی به‌لطف جمعیت حدود ۲۹ درصدی ساکن در روستاها و نقش بی‌بدیل آن در تأمین مواد اولیه، از پتانسیل عظیمی برای تبدیل شدن به موتور محرکه توسعه ملی و اقتصاد غیرنفتی برخوردار است. این مقاله با رویکردی تحلیلی، وضعیت موجود، چالش‌های اصلی و چشم‌اندازهای ممکن برای خروج از این بن‌بست و احیای نقش حیاتی اقتصاد روستایی در ایران را بررسی می‌کند.

به قلم: دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده: گذار به اقتصاد دانش‌بنیان به‌عنوان یک راهبرد کلان برای فائق آمدن بر چالش‌های ساختاری اقتصاد ایران، ازجمله وابستگی به نفت، نرخ پایین بهره‌وری و رقابت‌پذیری محدود، در کانون توجه سیاست‌گذاران قرار گرفته است. این مقاله با هدف تحلیل وضعیت موجود، شناسایی موانع و تبیین چشم‌اندازهای پیشِروی این گذار نگاشته شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که علیرغم ظرفیت‌های انسانی و تأکیدات سیاستی، اقتصاد ایران در تحقق اقتصاد دانش‌بنیان با چالش‌های عمیق نهادی و ساختاری مواجه است. مهم‌ترین این چالش‌ها شامل ضعف نظام نهادی و مشوق‌های اقتصادی، کم‌توانی در نوآوری و تجاری‌سازی، و ناکارآمدی در حکمرانی و هماهنگی سیاستی است. خروج از این وضعیت مستلزم تحولی نهادی، بازتعریف نقش دولت و بخش خصوصی، و ایجاد اکوسیستم یکپارچه‌ای است که دانش، فناوری و بازار را به‌طور مؤثر به هم پیوند دهد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

این مقاله به تحلیل جایگاه و عملکرد اقتصاد مالی دفاعی در چارچوب ساختار کلان اقتصادی ایران می‌پردازد. اقتصاد دفاعی، که شامل تأمین مالی، تدارکات و تخصیص منابع برای بخش امنیت و دفاع ملی است، در ایران تحت تأثیر سه عامل کلان شکل گرفته است: اول، الزامات امنیتی و ژئوپلیتیک منطقه‌ای که تخصیص بودجه قابل توجهی را طلب می‌کند؛ دوم، محدودیت‌های شدید ناشی از تحریم‌های بین‌المللی که دسترسی به بازارهای جهانی و فناوری را مسدود ساخته است؛ و سوم، تنش ذاتی بین این هزینه‌ها و نیازهای فوری توسعه اقتصادی داخلی که در شرایط رکود تورمی و کسری بودجه مزمن تشدید می‌شود. با اتکا به تحلیل داده‌های نهادهای بین‌المللی و گزارش‌های بودجه‌ای، این مقاله استدلال می‌کند که مدل کنونی اقتصاد دفاعی ایران، هرچند با اتکا به سازوکارهای مقاومتی تا حدی در کوتاه‌مدت پایدار مانده، اما از طریق تشدید ناترازی‌های کلان اقتصادی، تضعیف بخش مولد و ایجاد فرصت‌های رانتی، در بلندمدت پایداری کل نظام اقتصادی را با مخاطره مواجه می‌سازد. خروج از این چرخه معیوب مستلزم بازتعریف راهبردی در اولویت‌های تخصیص منابع و پیگیری دیپلماسی فعال برای کاهش فشارهای خارجی است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده
این مقاله به بررسی جایگاه و عملکرد نظام مالی آموزش در بافتار ساختار اقتصادی ایران می‌پردازد. با عبور از نگاه صرفاً بودجه‌ای، اقتصاد آموزش به مثابه سرمایه‌گذاری در سرمایه انسانی و موتور محرک رشد درونزای اقتصادی تحلیل می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که علیرغم تأکیدات نظری و افزایش‌های اخیر بودجه‌ای (رشد ۶۷ درصدی در سال ۱۴۰۴) و برنامه برای افزایش سالانه یک درصدی سهم از بودجه عمومی، اقتصاد ایران در تبدیل این سرمایه‌گذاری به رشد پایدار و مولد، با چالش‌های ساختاری عمیقی مواجه است. این چالش‌ها شامل وابستگی به درآمد نفتی، ناهماهنگی بین خروجی‌های نظام آموزشی و نیازهای بازار کار، و ضعف در بهره‌گیری از مدل‌های نوین تأمین مالی است. مقاله در نهایت، بر پایه نظریه رشد درونزا، راهبردهایی برای پیوند مؤثرتر اقتصاد مالی آموزش با توسعه اقتصادی کشور ارائه می‌دهد.

به قلم: دکتر سید وفا مشکوة

مقدمه

قرض‌الحسنه، به عنوان یکی از ابزارهای اصلی بانکداری بدون ربا در ایران، نه تنها یک مکانیسم مالی، بلکه یک نهاد اجتماعی-اقتصادی با ریشه‌های فقهی عمیق است. این نظام با هدف تحقق عدالت اجتماعی و کمک به اقشار کم‌درآمد طراحی شده، اما در عمل با چالش‌های ساختاری مواجه است که کارایی آن را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

بخش اول: مبانی نظری و فقهی

۱.۱ تعریف و جایگاه شرعی

قرض‌الحسنه در فقه اسلامی به وامی اطلاق می‌شود که بدون هیچ گونه زیاده (ربا) اعطا می‌شود. این عمل در احادیث و روایات متعدد به عنوان یکی از برترین اعمال مالی توصیه شده است. در نظام بانکی ایران، طبق قانون عملیات بانکی بدون ربا (مصوب ۱۳۶۲)، قرض‌الحسنه به عنوان یکی از پنج روش تأمین مالی تعریف شده است.

۱.۲ اهداف اولیه از منظر اسلامی

• تحقق عدالت اجتماعی: توزیع مجدد ثروت از طریق انتقال منابع به نیازمندان

• کاهش فقر و محرومیت: تأمین مالی نیازهای ضروری

• تقویت روحیه تعاون و همبستگی اجتماعی: ترویج فرهنگ کمک‌رسانی در جامعه

• پرهیز از ربا: ایجاد جایگزینی برای نظام‌های مالی ربوی

به قلم :دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده:
این مقاله با رویکردی تحلیلی به بررسی دو موضوع به ظاهر مجزا اما عمیقاً مرتبط می‌پردازد: نخست، نقش و تأثیر مقالات علمی نمایه‌شده در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) بر فرآیندهای حکمرانی در سطح ملی و استانی (با محوریت استان فارس). دوم، تحلیل بحران‌های پیش روی اقتصاد خانوار ایرانی در سال جدید. در نهایت، ارتباط بین این دو عرصه — یعنی ظرفیت‌ها و کاستی‌های نظام تولید علم در پاسخگویی به بحران‌های ملموس معیشتی — مورد واکاوی قرار می‌گیرد. استدلال اصلی مقاله این است که اگرچه سازوکارهایی برای تأثیرگذاری علم بر سیاست‌گذاری در ایران طراحی شده، اما شکاف معناداری بین گفتمان‌های علمی حمایت‌شده و نیازهای فوری و ساختاری اقتصاد خانوار وجود دارد.

ترحمه و تحلیل : دکتر سیدوفا مشکوة

این مقاله به یکی از مهم‌ترین و زیرساختی‌ترین چالش‌های پیش روی اقتصاد جهانی در دهه‌های آینده می‌پردازد: تقابل دو روند عمده «پیری جمعیت» و «اثربخشی سیاست پولی متعارف». تحلیل این مقاله را می‌توان در چند محور کلیدی زیر خلاصه و ارزیابی کرد:

۱. تز اصلی مقاله: تغییر پارادایم سیاست پولی

مقاله استدلال می‌کند که مبنای نظری و عملیاتی سیاست پولی مدرن در حال تضعیف است. بانک‌های مرکزی دهه‌هاست بر این فرض کار کرده‌اند که با تغییر نرخ بهره (هزینه وام‌گیری و پاداش پس‌انداز) می‌توانند رفتارهای اقتصادی خانوارها و بنگاه‌ها (مصرف، سرمایه‌گذاری، پس‌انداز) را به شکل قابل پیش‌بینی هدایت کنند. پیری جمعیت این رابطه مکانیکی را به هم می‌ریزد، زیرا:

به قلم :دکتر سیدوفا مشکوة

بررسی وضعیت گردشگری پزشکی در استان فارس نشان می‌دهد که این استان با دارا بودن قابلیت‌های استثنائی، در آستانه تبدیل شدن به یک قطب منطقه‌ای قرار دارد، اما برای تحقق این پتانسیل، باید چالش‌های ساختاری مهمی را پشت سر بگذارد. در ادامه، این موضوع به طور تحلیلی و در چند محور اصلی بررسی می‌شود.

وضعیت فعلی و درآمد

آمار رسمی نشان می‌دهد که از ابتدای سال ۱۴۰۳ تا زمان گزارش، حدود ۲,۰۷۰ گردشگر سلامت وارد استان فارس شده‌اند. این گردشگران عمدتاً از کشورهای عمان، عراق و قطر و به میزان کمتری از کشورهای اروپایی مانند انگلستان و سوئد برای دریافت خدماتی مانند جراحی چشم، جراحی پلاستیک و پیوند اعضا به شیراز سفر کرده‌اند.

به قلم :دکتر سید وفا مشکوة

برای ارائه یک تحلیل جامع و ساختاریافته از پتانسیل‌ها و چالش‌های توسعه استان فارس، این بررسی در چند لایه تاریخی-جغرافیایی، اقتصادی-بخش‌ی و راهبردی ارائه می‌شود. فارس به عنوان یکی از کانون‌های تمدنی ایران، امروزه در آستانه یک گذار توسعه‌ای سرنوشت‌ساز قرار دارد.

استان فارس، به عنوان یکی از کانون‌های تمدنی و تاریخی ایران، امروزه در آستانه یک گذار توسعه‌ای سرنوشت‌ساز قرار دارد. این استان با دارا بودن مجموعه‌ای تقریباً بی‌نظیر از مواهب طبیعی، سرمایه انسانی، پیشینه تاریخی و زیرساخت‌های نسبی، از پتانسیل تبدیل شدن به یک قطب اقتصادی پیشرو در سطح ملی و حتی منطقه‌ای برخوردار است. با این حال، شکاف عمیق بین این ظرفیت‌های شناسایی‌شده و جایگاه کنونی اقتصادی آن (با سهم حدود ۴ درصدی از تولید ناخالص داخلی) حکایت از چالش‌های ساختاری عمیق و نیازمند یک بازنگری بنیادین در راهبرد توسعه دارد.

به قلم : دکتر سید وفا مشکوة

ترجمه ارائه شده تصویری گویا از یک نقطه عطف کلیدی در دنیای فناوری و تجارت ترسیم می‌کند: گذار از هوش مصنوعی به عنوان یک ابزار مشاور به "عامل" یا "نماینده" مستقل که می‌تواند اقدامات پیچیده‌ای مانند خرید را انجام دهد. این تحول پیامدهای گسترده‌ای دارد که می‌توان در چند محور اصلی تحلیل کرد:

۱. تغییر پارادایم در رفتار مصرف‌کننده و تجارت الکترونیک:

• از جستجو به نمایندگی: به جای این که کاربران خودشان محصولات را جستجو و مقایسه کنند، یک دستیار هوش مصنوعی این کار را به طور مستقل و بر اساس ترجیحات و دستورات کاربر انجام می‌دهد. این امر مفهوم "کشف محصول" (Product Discovery) را متحول می‌کند.

• مرگ رابط کاربری سنتی؟ اگر خریدها بیشتر از طریق گفتگو با یک چت‌بات (مانند ChatGPT) انجام شود، اهمیت رابط‌های کاربری گرافیکی (GUI) وبسایت‌ها برای مصرف‌کننده نهایی کاهش می‌یابد. در عوض، بهینه‌سازی برای مدل‌های زبانی بزرگ (GEO/GXO) به اولویت اصلی کسب‌وکارها تبدیل می‌شود. این یعنی نحوه نوشتن توصیف محصولات و ساختار داده‌های سایت باید برای درک و پردازش توسط هوش مصنوعی بهینه شود.

• تغییر کانال‌های بازاریابی: تاثیرگذاری "اینفلوئنسرهای دیجیتال تولیدشده توسط هوش مصنوعی" نشان می‌دهد که حتی حوزه متقاعدسازی و برندسازی نیز در حال دگرگونی است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

توسعه روستاهای استان فارس در نیم قرن اخیر، داستانی پیچیده از تحولات گسترده ملی، تغییرات سیاستگذاری، چالشهای زیستمحیطی و تلاش برای حفظ هویت فرهنگی است. این روند را میتوان در چند محور اصلی زیر بررسی کرد:

۱. تحولات جمعیتی و اجتماعی: از انبساط تا انقباض

• دهه‌های ۵۰ و ۶۰: رشد و مهاجرت معکوس: در دوره پیش از انقلاب و سال‌های اولیه آن، با اجرای "اصلاحات ارضی" هرچند ساختار سنتی مالکیت تغییر کرد، اما نتوانست توسعه پایدار روستایی را ایجاد کند. پس از انقلاب، توجه به محرومیت‌زدایی و جنگ ایران و عراق، باعث مهاجرت معکوس نسبی به برخی روستاها شد.

• دهه‌های ۷۰ به بعد: سونامی مهاجرت: با پایان جنگ و تمرکز بر توسعه صنعتی و شهری، موج عظیم مهاجرت از روستا به شهر آغاز شد. دلایل این مهاجرت عبارت بودند از:

  • خشکسالی‌های پیاپی و بی‌ثباتی درآمد کشاورزی.

  • جاذبه‌های اقتصادی و آموزشی شهرها (به ویژه شیراز).

  • فقدان امکانات رفاهی، بهداشتی و فرهنگی در بسیاری از روستاها.

  • این امر منجر به پیر شدن جمعیت روستایی، رها شدن زمین‌های کشاورزی و تضعیف بافت اجتماعی بسیاری از روستاها شد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

بررسی وضعیت معیشتی خانوارهای شهری و روستایی استان فارس، تصویری از چالش‌ها و فرصت‌های پیش روی این استان را نشان می‌دهد. در ادامه یک تحلیل جامع بر اساس آخرین داده‌ها و سیاست‌ها ارائه شده است.

وضعیت اقتصادی و الگوی هزینه و درآمد خانوارها

بر اساس داده‌های رسمی مرکز آمار ایران در سال ۱۴۰۳، شکاف قابل توجهی بین هزینه‌های زندگی در شهر و روستاهای استان فارس وجود دارد.

به قلم: دکتر سیدوفا مشکوة

مقدمه:
استان فارس به عنوان یکی از کلیدی‌ترین استان‌های اقتصادی ایران، با دارا بودن قطب‌های کشاورزی، صنعتی، گردشگری و تاریخی، از بازار کار پیچیده و پویایی برخوردار است. با این حال، "امنیت شغلی" به عنوان یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های پیش روی نیروی کار این استان محسوب می‌شود.

۱. وضعیت موجود و شاخص‌های کلیدی

• نرخ بیکاری: نرخ بیکاری استان فارس به طور تاریخی بالاتر از میانگین کشوری بوده است. این نرخ در بین جوانان و تحصیل‌کردگان دانشگاهی به مراتب بالاتر است که نشان‌دهنده عدم تطابق بین مهارت‌های آموخته‌شده و نیازهای بازار کار است.

• افزایش مشاغل کاذب و غیررسمی: بخش قابل توجهی از نیروی کار استان، به ویژه در بخش‌های خدماتی و ساختمانی، در مشاغل کاذب، فصلی و بدون هیچ گونه پوشش بیمه و قرارداد رسمی فعالیت می‌کنند.

• مهاجرت معکوس نخبگان: ناامنی شغلی و درآمدی موجب شده تا بسیاری از نیروهای متخصص و تحصیل‌کرده استان به دنبال فرصت‌های شغلی بهتر، به دیگر استان‌ها یا خارج از کشور مهاجرت کنند که این امر "فرار مغزها" را برای اقتصاد فارس به دنبال دارد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

هوش مصنوعی (AI) در حال دگرگونی بنیادین در صنایع سنگین در سراسر جهان است. استان فارس، با وجود قطب‌های مهم صنعتی مانند پتروشیمی، فولاد، سیمان و صنایع وابسته در منطقه اقتصادی شیراز، مارودشت، فسا و دیگر شهرها، می‌تواند از این فناوری برای جهش در بهره‌وری، ایمنی و رقابت‌پذیری بهره ببرد.

در ادامه، تأثیر هوش مصنوعی بر توسعه صنایع سنگین استان فارس را به طور دقیق بررسی می‌کنیم:

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

بر اساس داده های موجود، اقتصاد استان فارس دارای ترکیبی متنوع با پتانسیل های بالا و در عین حال با چالش های ساختاری مهمی روبرو است. در ادامه، بررسی جامعی از اقتصاد این استان و موتورهای محرک توسعه آن ارائه میشود.

نمای کلی اقتصاد استان فارس

استان فارس با دارا بودن ۵.۲ میلیون نفر جمعیت (چهارمین استان پرجمعیت) و ۷.۵ درصد از وسعت کشور، از یک اقتصاد چندبعدی برخوردار است. با این حال، جایگاه آن در شاخص های کلان اقتصادی با پتانسیل هایش تناسب کامل ندارد.

• سهم از اقتصاد کشور: سهم استان فارس از تولید ناخالص داخلی کشور حدود ۴ درصد است که این استان را در رده ششم کشور قرار میدهد. اما در محاسبه سرانه تولید ناخالص داخلی، جایگاه فارس به رده ۱۶ام نزول میکند که نشان دهنده بهره وری اقتصادی پایینتر نسبت به سایر استانها است .

• ساختار تولید ناخالص داخلی: بر اساس داده های سال ۱۳۹۹، بخش خدمات با ۵۱.۵ درصد، سهم غالب در اقتصاد استان دارد. پس از آن بخش صنعت (شامل معدن، کارخانجات، برق و ساختمان) با ۳۱ درصد و بخش کشاورزی با ۱۰ درصد قرار دارند. نکته قابل توجه، کاهش سهم بخش صنعت از ۴۶ درصد در سال ۱۳۹۰ به ۳۱ درصد در سال ۱۳۹۹ است .

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

تحلیل جایگاه کارآفرینان در ایران و خاورمیانه: تاب‌آوری در برابر تحول

پرسش شما به یکی از موضوعات کلیدی و پرتنش اقتصادی منطقه می‌پردازد. جایگاه کارآفرینان در ایران و خاورمیانه یک «داستان دوگانه» را روایت می‌کند: از یک سو، تحول استراتژیک و خوشبینانه در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، و از سوی دیگر، اکوسیستمی پرجنب‌وجوش اما پرچالش در ایران که با موانع ساختاری عمیقی دست و پنجه نرم می‌کند.

برای درک این تقابل، نگاه کلی زیر می‌تواند راهگشا باشد:

ترجمه : دکتر سید وفا مشکوة

از WORLD ECONOMIC FORUM

آفریقا با یک پارادوکس تاریخی روبرو است: وجود ثروت عظیم معدنی در زیرزمین در کنار فقر گسترده در جوامع بالای آن.

اکنون، گذار جهانی به سمت انرژی‌های پاک، آفریقا را در قلب تحولات قرار داده است، زیرا این قاره دارای ذخایر عمده‌ای از کبالت (۷۵٪)، منگنز (۶۸٪) و گرافیت (۵۹٪) جهان است.

با این حال، اگر اقدامات عمدی و آگاهانه‌ای صورت نگیرد، تاریخ بهره‌برداری صرفاً استخراجی و خام‌فروشی که منافع جوامع محلی را نادیده می‌گیرد، تکرار خواهد شد و نابرابری را تشدید می‌کند.

این مسئله نسل‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد، چرا که بیش از ۳۶۰ میلیون جوان آفریقایی در دهه آینده وارد بازار کار خواهند شد و بدون اقدامی جسورانه، بیش از نیمی از آنان در معرض بیکاری قرار می‌گیرند.

به قلم: دکتر سیدوفا مشکوة

توسعه نیروی دریایی راهبردی جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از محورهای اصلی سیاست‌های دفاعی و اقتصادی کشور، ابعاد مختلفی از تأثیرات اجتماعی، اقتصادی، و ژئوپلیتیکی را به همراه دارد. در اینجا، با نگاهی عمیق‌تر، تأثیرات این توسعه بر اقتصاد دریا محور ایران را بررسی می‌کنیم.