اقتصاد شیراز

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

تک‌نرخی شدن ارز در ایران یک سیاست دووجهی است که همزمان هم یک اصلاح ساختاری ضروری برای اقتصاد محسوب می‌شود و هم در کوتاه‌مدت تهدیدی جدی برای معیشت، به ویژه دهک‌های کم‌درآمد، ایجاد می‌کند.

این سیاست با حذف نرخ‌های متعدد (مانند ارز ترجیحی ۲۸,۵۰۰ تومانی و نرخ تالار دوم) و حرکت به سمت یک نرخ واحد (در حال حاضر حدود ۱۳۲,۵۰۰ تومان برای اسکناس) در حال اجراست.

به قلم : دکتر سید وفا مشکوة

مقدمه

در سال‌های اخیر، تورم ساختاری و نوسانات شدید نرخ ارز، زنجیره تأمین کالاهای اساسی در ایران را با چالش‌های عمیقی مواجه کرده است. در این میان، بخش دام و طیور که سهم قابل‌توجهی در سبد مصرفی خانوارها دارد، به‌طور ویژه‌ای تحت تأثیر سیاست‌های ارزی و قیمت نهاده‌های وارداتی قرار گرفته است. حذف ارز ترجیحی ۲۸,۵۰۰ تومانی برای واردات نهاده‌هایی مانند ذرت، کنجاله سویا و جو، شوک قیمتی بی‌سابقه‌ای به این صنعت وارد کرده و به‌طور مستقیم هزینه تولید گوشت، مرغ، تخم‌مرغ و لبنیات را افزایش داده است. این گزارش تحلیلی، با بررسی مکانیسم انتقال این شوک از بازار ارز تا سفره خانوار، تأثیر آن بر معیشت مردم و به‌ویژه دهک‌های کم‌درآمد را واکاوی می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

با تولید بیش از یک میلیون تن سیب در سال، آذربایجان غربی قطب بلامنازع این محصول در کشور است و آذربایجان شرقی نیز از زیرساخت‌های نسبتاً توسعه‌یافته‌ای در صنایع تبدیلی برخوردار می‌باشد. با این حال، هر دو استان با چالش مشترک خام‌فروشی و عدم دستیابی به ارزش افزوده کامل دست به گریبانند. این مقاله با روش تحلیلی-توصیفی و با اتکا به داده‌های میدانی و گزارش‌های رسمی، پتانسیل‌ها و موانع توسعه صنایع تبدیلی سیب در این دو استان را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که با وجود تفاوت در ظرفیت‌ها، ضعف در زنجیره ارزش یکپارچه، نبود صنایع فرآوری متنوع و کمبود زیرساخت‌های نوین نگهداری و بسته‌بندی، مشکلات مشترک و اساسی هستند. خروج از وضعیت کنونی نیازمند راهبردهایی مبتنی بر توسعه محصولات با ارزش افزوده بالا، تقویت برند منطقه‌ای و سرمایه‌گذاری هدفمند در حلقه‌های مفقوده زنجیره است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده
هدف اصلی این مقاله، تحلیل نظام‌مند موانع توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی در ایران و تبیین پیامدهای آن بر پایین ماندن سهم ارزش افزوده در مقایسه با خام‌فروشی است. این پژوهش با تلفیق یافته‌های چندین مطالعه میدانی در استان‌های مختلف (از جمله فارس، خوزستان، شهرستان‌های فریدن و کامیاران) و با استفاده از رویکردی ترکیبی (تحلیل SWOT، تحلیل عاملی تأییدی، و نظریه بنیانی) انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد صنایع تبدیلی در ایران با چالش‌های ساختاری عمیقی مواجه هستند که سهم ارزش افزوده این بخش را به حدود ۲۳-۲۵ درصد محدود کرده، درحالی که این رقم در کشورهای درحال توسعه تا ۹۵ درصد قابل ارتقاست . موانع اصلی در چهار دسته کلی اقتصادی-مالی، مدیریتی-ساختاری، سیاست‌گذاری-حمایتی و بازار-فناوری دسته‌بندی می‌شوند. خروج از وضعیت کنونی و افزایش ارزش افزوده، مستلزم اجرای راهبردهای یکپارچه و محلی‌سازیشده شامل آمایش سرزمینی صنایع، اصلاح قوانین حمایتی، تامین مالی هدفمند و توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان است.

کلمات کلیدی: صنایع تبدیلی کشاورزی، ارزش افزوده، خام‌فروشی، موانع توسعه، تحلیل SWOT، توسعه روستایی.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده
بودجه سال ۱۴۰۵ کل کشور، در شرایطی تدوین شده که اقتصاد ایران با تورم نزدیک به ۵۰ درصد، رکود مزمن و محدودیت شدید منابع ارزی دست به گریبان است. این مقاله با رویکردی تحلیلی-پژوهشی، به بررسی ابعاد مختلف این بودجه می‌پردازد. تحلیل حاضر نشان می‌دهد که لایحه بودجه ۱۴۰۵ ماهیتی آشکارا انقباضی داشته و با وجود ادعای کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی و حرکت به سمت منابع پایدار، فشار اصلی را بر بخش تولید، معیشت خانوارها و سرمایه‌گذاری عمرانی تحمیل می‌کند. بودجه بر پایه مفروضات خوشبینانه و شکننده‌ای از درآمد نفتی و مالیاتی بنا شده که ریسک عدم تحقق آن، می‌تواند اقتصاد را در دام کسری بودجه بزرگ، تورم فزاینده و تعمیق رکود بیندازد. در نهایت، این بودجه بیش از آنکه نقشه راهی برای خروج از بحران باشد، سندی برای مدیریت حداقلی و انفعالی تنگناهای اقتصادی قلمداد می‌شود.

به قلم : دکترسیدوفا مشکوة

بودجه سال ۱۴۰۵، در بخش مسکن، دو سیاست مالیاتی کلیدی را پیش‌بینی کرده است: مالیات بر خانه‌های خالی و مالیات بر واحدهای مسکونی لوکس. با وجود اهداف اولیه مانند افزایش عرضه، کاهش سوداگری و ایجاد درآمد برای دولت، شواهد نشان می‌دهد این دو مالیات، نمونه‌هایی "معیوب" و بی‌اثر هستند که نه تنها درآمد قابل اتکایی ایجاد نمی‌کنند، بلکه می‌توانند مانع سرمایه‌گذاری و خروج بازار از رکود شوند.

به قلم: دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

هوش مصنوعی به عنوان یکی از ارکان تحول‌آفرین انقلاب صنعتی چهارم، پتانسیل متحول‌سازی ساختار صنایع تبدیلی کشاورزی ایران را داراست. این مقاله با روشی تحلیلی-توصیفی، به بررسی اثرات چندسطحی (خرد، میانی و کلان) هوش مصنوعی بر این صنایع و پیامدهای آن برای اقتصاد ایران می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد هوش مصنوعی از طریق بهینه‌سازی فرآیندها، کاهش ضایعات و افزایش ارزش افزوده، می‌تواند سهم این بخش را در تولید ناخالص داخلی و صادرات غیرنفتی افزایش دهد. با این حال، شکاف دیجیتالی، کمبود نیروی متخصص و موانع ساختاری موجود، چالش‌های عمده‌ای در مسیر به‌کارگیری این فناوری ایجاد کرده‌اند. نتیجه‌گیری مقاله حاکی از آن است که تحقق چشم‌انداز مثبت هوش مصنوعی، مستلزم تدوین نقشه راه ملی، سرمایه‌گذاری در زیرساخت داده و توسعه مهارت‌های ترکیبی نیروی انسانی است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

اقتصاد مردمی به عنوان یک الگوی اقتصادی مشارکت‌محور که بر حضور فعال آحاد جامعه در کلیه فرآیندهای اقتصادی تأکید دارد، در سال‌های اخیر به‌ویژه با تأکیدات مقام رهبری، در کانون توجه سیاست‌گذاران و کارشناسان ایرانی قرار گرفته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی-انتقادی به بررسی مفهوم، مبانی نظری، مزایای بالقوه و چالش‌های پیشِ روی تحقق اقتصاد مردمی در ایران می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که اقتصاد مردمی با توانمندسازی بخش خصوصی واقعی و تعاونی‌ها، تقویت کارآفرینی و نوآوری، و توزیع عادلانه‌تر فرصت‌ها می‌تواند به رشد اقتصادی پایدار، افزایش اشتغال و کاهش شکاف طبقاتی بینجامد. با این حال، فساد ساختاری، ضعف حکمرانی اقتصادی، عدم شفافیت در واگذاری‌ها و رشد شرکت‌های خصولتی از موانع اصلی در مسیر مردمی‌سازی واقعی اقتصاد ایران هستند. این مقاله در نهایت، الزامات حکمرانی و راهبردهای عملیاتی برای حرکت به سمت این الگو را پیشنهاد می‌دهد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده:
اقتصاد سبز، با عبور از مرز ۵ تریلیون دلار، دیگر یک جریان حاشیه‌ای یا یک ترند گذرا نیست؛ بلکه به موتور محرک رشد اقتصادی، نوآوری و رقابت‌پذیری در قرن بیست‌ویکم تبدیل شده است. گزارش مجمع جهانی اقتصاد با همکاری BCG، با عنوان «در حال حاضر بازاری چند تریلیون دلاری»، نقشه‌ای راهبردی برای بنگاه‌ها و به ویژه مدیران عامل ترسیم می‌کند تا در این تحول عظیم نه تنها مشارکت، بلکه پیشتاز باشند. این مقاله با تحلیل محتوای گزارش مذکور، ابعاد مختلف رشد اقتصاد سبز، دلایل اقتصادی قوی برای سرمایه‌گذاری در آن و چارچوب عملیاتی مورد نیاز برای رهبران کسب‌وکار را بررسی کرده و پیامدهای آن برای بازیگران مختلف در سطح جهانی و منطقه‌ای را تحلیل می‌نماید.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای به عنوان نهادهای آموزشی تأثیرگذار، پلی حیاتی میان نظام آموزش و بازار کار ایران ایجاد می‌کنند. این مقاله به تحلیل نقش دوگانه این هنرستان‌ها در توسعه اقتصادی کشور می‌پردازد: از یک سو، پرورش نیروی انسانی ماهر برای صنایع و از سوی دیگر، توانمندسازی جوامع روستایی از طریق آموزش‌های کاربردی. با وجود تأکید اسناد بالادستی و تجربیات جهانی بر اهمیت این آموزش‌ها، هنرستان‌های ایران با چالش‌های ساختاری عمیقی مانند ناهماهنگی با نیازهای بازار کار، ضعف ارتباط با صنعت، و کمبود منابع روبرو هستند. این تحلیل با بررسی نقش هنرستان‌ها در تقویت اقتصاد دانش‌بنیان و نیز توسعه پایدار روستایی از طریق آموزش‌های کشاورزی و صنایع دستی انجام می‌شود. در نهایت، راهکارهایی برای تحول این نهادها و افزایش اثربخشی آن‌ها در راستای توسعه متوازن منطقه‌ای و اقتصادی ارائه می‌گردد.

به قلم: دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

با توجه به افزایش جمعیت جهان، محدودیت منابع طبیعی و ضرورت تضمین امنیت غذایی، به‌کارگیری فناوری‌های نوین در بخش کشاورزی به یک امر حیاتی تبدیل شده است. هوش مصنوعی به عنوان محور اصلی انقلاب چهارم کشاورزی، با ارائه راهکارهای مبتنی بر داده، ظرفیت دگرگون‌سازی اقتصاد این بخش را داراست. این مقاله به بررسی تأثیرات اقتصادی کاربرد هوش مصنوعی در زنجیره ارزش کشاورزی، از تولید تا بازار، می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد هوش مصنوعی از طریق پیاده‌سازی کشاورزی دقیق، مدیریت هوشمند نهاده‌ها، پیش‌بینی عملکرد و بهینه‌سازی زنجیره تأمین، می‌تواند به طور قابل توجهی بهره‌وری، سودآوری و پایداری اقتصادی را افزایش دهد. با این حال، چالش‌های مهمی از جمله هزینه‌های اولیه بالا، نیاز به زیرساخت‌های دیجیتال و ضرورت آموزش، پذیرش گسترده آن را به ویژه برای کشاورزان خرده‌پا محدود می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای و گزارش‌های معتبر انجام شده و در نهایت راهکارهایی برای تسهیل گذار به سمت کشاورزی هوشمند و اقتصاد دیجیتال در بخش کشاورزی ارائه می‌نماید.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

اقتصاد سنتی و روستایی در ایران، با محوریت کشاورزی، دامداری و صنایع دستی، نه تنها در تأمین امنیت غذایی و اشتغال بخش قابل توجهی از نیروی کار نقش دارد، بلکه حافظ بافت اجتماعی و فرهنگی کشور نیز هست. با این حال، این بخش در ساختار کلی اقتصاد ایران که سال‌ها تحت سیطره درآمدهای نفتی شکل گرفته، به حاشیه رانده شده و با چالش‌های ساختاری عمیقی مواجه است. این چالش‌ها از محدودیت منابع آبی و کاهش بهره‌وری گرفته تا مهاجرت گسترده جوانان و ضعف شدید زیرساختی را در بر می‌گیرد. علیرغم این مشکلات، اقتصاد روستایی به‌لطف جمعیت حدود ۲۹ درصدی ساکن در روستاها و نقش بی‌بدیل آن در تأمین مواد اولیه، از پتانسیل عظیمی برای تبدیل شدن به موتور محرکه توسعه ملی و اقتصاد غیرنفتی برخوردار است. این مقاله با رویکردی تحلیلی، وضعیت موجود، چالش‌های اصلی و چشم‌اندازهای ممکن برای خروج از این بن‌بست و احیای نقش حیاتی اقتصاد روستایی در ایران را بررسی می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

برندسازی در صنعت مواد غذایی در بازار جهانی، چالشی منحصربه‌فرد است زیرا مستقیماً با حس چشایی، عادات فرهنگی، خاطرات و حتی هویت ملی افراد گره خورده است. موفقیت در این حوزه نیازمند ترکیب عمیقی از دقت علمی، حساسیت فرهنگی و روایتگری خلاقانه است. در ادامه، تحلیل خود را بر این صنعت متمرکز می‌کنم.

تحلیل بازار جهانی و چالش‌های صنعت غذا

این صنعت رقابتی و تحت نظارت شدید است:

• رقابت شدید و وفاداری پایین: بازار جهانی با برندهای بین‌المللی قدرتمند (مانند Nestlé، Unilever) و رقبای محلی اصیل اشباع شده و وفاداری مشتریان پایین است.

• چالش‌های لجستیکی و ایمنی: حفظ کیفیت، ایمنی و تازگی محصول در زنجیره تأمین جهانی بسیار پیچیده و هزینه‌بر است.

• مقررات سخت‌گیرانه بهداشتی و برچسب‌گذاری: هر منطقه (مانند FDA در آمریکا، EFSA در اروپا) مقررات خاص خود را دارد و عدم رعایت آن‌ها جریمه‌های سنگین و آسیب به برند به همراه دارد.

• ترجیحات در حال تغییر مصرف‌کننده: روندهایی مانند سلامت‌محوری، پایداری، غذاهای گیاهی و تمایل به محصولات محلی و اصیل به سرعت در حال تغییر بازار هستند.

به قلم :دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده:
این مقاله با رویکردی تحلیلی به بررسی دو موضوع به ظاهر مجزا اما عمیقاً مرتبط می‌پردازد: نخست، نقش و تأثیر مقالات علمی نمایه‌شده در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) بر فرآیندهای حکمرانی در سطح ملی و استانی (با محوریت استان فارس). دوم، تحلیل بحران‌های پیش روی اقتصاد خانوار ایرانی در سال جدید. در نهایت، ارتباط بین این دو عرصه — یعنی ظرفیت‌ها و کاستی‌های نظام تولید علم در پاسخگویی به بحران‌های ملموس معیشتی — مورد واکاوی قرار می‌گیرد. استدلال اصلی مقاله این است که اگرچه سازوکارهایی برای تأثیرگذاری علم بر سیاست‌گذاری در ایران طراحی شده، اما شکاف معناداری بین گفتمان‌های علمی حمایت‌شده و نیازهای فوری و ساختاری اقتصاد خانوار وجود دارد.

به قلم : دکتر سید وفا مشکوة

بررسی تأثیر مقالات نمایه‌شده در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) بر فرآیند حکمرانی در سطح ملی ایران و استان فارس، نشان‌دهنده نقش این پژوهش‌ها در شکل‌دهی به گفتمان‌های حکمرانی و ارائه راهنمای عملیاتی برای سیاست‌گذاران است. این تأثیرات در دو سطح کلی و منطقه‌ای قابل مشاهده است.

نقش ISC و تولید علم در ایران

ISC به عنوان یک نهاد ملی، تنها به نمایه‌سازی مقالات نمی‌پردازد، بلکه با رتبه‌بندی دانشگاه‌ها، تحلیل جایگاه علمی ایران و تدوین اسناد راهبردی، به طور مستقیم در سیاست‌گذاری علمی کشور نقش آفرینی می‌کند. رشد کمّی تولیدات علمی ایران در پایگاه‌های معتبر، زمینه نفوذ این پژوهش‌ها را فراهم کرده است. به عنوان مثال، ایران جایگاه دوم نرخ رشد تولید علم را در میان ۲۵ کشور برتر دنیا کسب کرده است.

ترحمه و تحلیل : دکتر سیدوفا مشکوة

این مقاله به یکی از مهم‌ترین و زیرساختی‌ترین چالش‌های پیش روی اقتصاد جهانی در دهه‌های آینده می‌پردازد: تقابل دو روند عمده «پیری جمعیت» و «اثربخشی سیاست پولی متعارف». تحلیل این مقاله را می‌توان در چند محور کلیدی زیر خلاصه و ارزیابی کرد:

۱. تز اصلی مقاله: تغییر پارادایم سیاست پولی

مقاله استدلال می‌کند که مبنای نظری و عملیاتی سیاست پولی مدرن در حال تضعیف است. بانک‌های مرکزی دهه‌هاست بر این فرض کار کرده‌اند که با تغییر نرخ بهره (هزینه وام‌گیری و پاداش پس‌انداز) می‌توانند رفتارهای اقتصادی خانوارها و بنگاه‌ها (مصرف، سرمایه‌گذاری، پس‌انداز) را به شکل قابل پیش‌بینی هدایت کنند. پیری جمعیت این رابطه مکانیکی را به هم می‌ریزد، زیرا:

به قلم :دکتر سیدوفا مشکوة

بررسی وضعیت گردشگری پزشکی در استان فارس نشان می‌دهد که این استان با دارا بودن قابلیت‌های استثنائی، در آستانه تبدیل شدن به یک قطب منطقه‌ای قرار دارد، اما برای تحقق این پتانسیل، باید چالش‌های ساختاری مهمی را پشت سر بگذارد. در ادامه، این موضوع به طور تحلیلی و در چند محور اصلی بررسی می‌شود.

وضعیت فعلی و درآمد

آمار رسمی نشان می‌دهد که از ابتدای سال ۱۴۰۳ تا زمان گزارش، حدود ۲,۰۷۰ گردشگر سلامت وارد استان فارس شده‌اند. این گردشگران عمدتاً از کشورهای عمان، عراق و قطر و به میزان کمتری از کشورهای اروپایی مانند انگلستان و سوئد برای دریافت خدماتی مانند جراحی چشم، جراحی پلاستیک و پیوند اعضا به شیراز سفر کرده‌اند.

به قلم :دکتر سید وفا مشکوة

برای ارائه یک تحلیل جامع و ساختاریافته از پتانسیل‌ها و چالش‌های توسعه استان فارس، این بررسی در چند لایه تاریخی-جغرافیایی، اقتصادی-بخش‌ی و راهبردی ارائه می‌شود. فارس به عنوان یکی از کانون‌های تمدنی ایران، امروزه در آستانه یک گذار توسعه‌ای سرنوشت‌ساز قرار دارد.

استان فارس، به عنوان یکی از کانون‌های تمدنی و تاریخی ایران، امروزه در آستانه یک گذار توسعه‌ای سرنوشت‌ساز قرار دارد. این استان با دارا بودن مجموعه‌ای تقریباً بی‌نظیر از مواهب طبیعی، سرمایه انسانی، پیشینه تاریخی و زیرساخت‌های نسبی، از پتانسیل تبدیل شدن به یک قطب اقتصادی پیشرو در سطح ملی و حتی منطقه‌ای برخوردار است. با این حال، شکاف عمیق بین این ظرفیت‌های شناسایی‌شده و جایگاه کنونی اقتصادی آن (با سهم حدود ۴ درصدی از تولید ناخالص داخلی) حکایت از چالش‌های ساختاری عمیق و نیازمند یک بازنگری بنیادین در راهبرد توسعه دارد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

توسعه روستاهای استان فارس در نیم قرن اخیر، داستانی پیچیده از تحولات گسترده ملی، تغییرات سیاستگذاری، چالشهای زیستمحیطی و تلاش برای حفظ هویت فرهنگی است. این روند را میتوان در چند محور اصلی زیر بررسی کرد:

۱. تحولات جمعیتی و اجتماعی: از انبساط تا انقباض

• دهه‌های ۵۰ و ۶۰: رشد و مهاجرت معکوس: در دوره پیش از انقلاب و سال‌های اولیه آن، با اجرای "اصلاحات ارضی" هرچند ساختار سنتی مالکیت تغییر کرد، اما نتوانست توسعه پایدار روستایی را ایجاد کند. پس از انقلاب، توجه به محرومیت‌زدایی و جنگ ایران و عراق، باعث مهاجرت معکوس نسبی به برخی روستاها شد.

• دهه‌های ۷۰ به بعد: سونامی مهاجرت: با پایان جنگ و تمرکز بر توسعه صنعتی و شهری، موج عظیم مهاجرت از روستا به شهر آغاز شد. دلایل این مهاجرت عبارت بودند از:

  • خشکسالی‌های پیاپی و بی‌ثباتی درآمد کشاورزی.

  • جاذبه‌های اقتصادی و آموزشی شهرها (به ویژه شیراز).

  • فقدان امکانات رفاهی، بهداشتی و فرهنگی در بسیاری از روستاها.

  • این امر منجر به پیر شدن جمعیت روستایی، رها شدن زمین‌های کشاورزی و تضعیف بافت اجتماعی بسیاری از روستاها شد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

بررسی وضعیت معیشتی خانوارهای شهری و روستایی استان فارس، تصویری از چالش‌ها و فرصت‌های پیش روی این استان را نشان می‌دهد. در ادامه یک تحلیل جامع بر اساس آخرین داده‌ها و سیاست‌ها ارائه شده است.

وضعیت اقتصادی و الگوی هزینه و درآمد خانوارها

بر اساس داده‌های رسمی مرکز آمار ایران در سال ۱۴۰۳، شکاف قابل توجهی بین هزینه‌های زندگی در شهر و روستاهای استان فارس وجود دارد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

هوش مصنوعی می‌تواند نقش تحول‌آفرینی در حفظ محیط‌زیست استان فارس، این استان با اکوسیستم‌های حساس و متنوع، ایفا کند. در ادامه، به بررسی تأثیرات هوش مصنوعی بر این حوزه می‌پردازیم:

۱. تأثیرات مثبت و فرصت‌ها (کاربردهای هوش مصنوعی در حفظ محیط‌زیست فارس)

الف) مدیریت هوشمند منابع آب و مقابله با کم‌آبی

• پایش و پیش‌بینی خشکسالی: هوش مصنوعی با تحلیل داده‌های ماهواره‌ای (مانند ذخیره رطوبت خاک و وضعیت پوشش گیاهی) و داده‌های اقلیمی، می‌تواند الگوهای خشکسالی را در دشت‌های مختلف فارس (مانند دشت مرودشت یا دشت شیراز) با دقت بالا پیش‌بینی کند.

• شناخت و مدیریت منابع آب زیرزمینی: الگوریتم‌های AI می‌توانند با تحلیل داده‌ها، به شناسایی کانون‌های فرونشست زمین ناشی از برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی کمک کرده و نقشه‌های خطر را تهیه کنند.

• بهینه‌سازی مصرف آب در کشاورزی: همانطور که پیش‌تر اشاره شد، هوش مصنوعی با تعیین دقیق نیاز آبی هر محصول در هر نقطه از مزرعه، به صرفه‌جویی چشمگیر در مصرف آب، این گنجینه باارزش در استان خشک فارس، کمک می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

این یک سوال بسیار جالب و تخصصی است. بررسی تأثیر هوش مصنوعی بر عشایر، پیچیدگی‌های خاص خود را دارد، زیرا ما در مورد جامعه‌ای صحبت می‌کنیم که ساختارهای سنتی، معیشت خاص و چالش‌های منحصر به فردی دارد. هوش مصنوعی می‌تواند هم یک فرصت بزرگ و هم یک تهدید برای سبک زندگی و معیشت عشایر استان فارس باشد.

در ادامه، این تأثیرات را به طور دقیق بررسی می‌کنیم:

۱. تأثیرات مثبت و فرصت‌ها (کاربردهای هوش مصنوعی برای توسعه عشایر)

الف) مدیریت هوشمند دام و مرتع (کشاورزی دقیق برای دامداری)

• پایش سلامت دام: استفاده از حسگرهای پوشیدنی (Neck Tags) روی دام‌ها که داده‌هایی مانند دمای بدن، سطح فعالیت، و محل جغرافیایی را جمع‌آوری می‌کنند. یک سیستم AI می‌تواند:

  • بیماری دام را در مراحل اولیه تشخیص دهد (مثلاً با شناسایی کاهش فعالیت یا افزایش دمای بدن).

  • زمان دقیق فحلی (آمادگی برای جفتگیری) دام را شناسایی کند تا نرخ تولیدمثل افزایش یابد.

  • محل دقیق گله را به صورت لحظه‌ای روی نقشه نشان دهد و از گمشدن دام‌ها جلوگیری کند.

• مدیریت هوشمند مراتع:

  • تحلیل تصاویر ماهواره‌ای توسط AI برای ارزیابی سلامت و تراکم پوشش گیاهی مراتع.

  • پیشنهاد مسیرهای کوچ و چراگاه‌های مناسب بر اساس وضعیت بارندگی و پوشش گیاهی، برای جلوگیری از چرای مفرط و تخریب مراتع.

به قلم: دکتر سیدوفا مشکوة

بررسی توسعه هوش مصنوعی در اقتصاد گردشگری استان فارس نشان میدهد که این استان در مراحل اولیه آگاهی بخشی و برنامه ریزی قرار دارد، اما با درک عمیق مسئولان از پتانسیل های آن، نقشه راه در حال تدوین است. در ادامه، وضعیت موجود، حوزه های کاربردی و چشم انداز پیش رو را به تفصیل تحلیل خواهیم کرد.

حتماً. در ادامه، تحلیل کامل‌تر و عمیق‌تری از توسعه هوش مصنوعی در اقتصاد گردشگری استان فارس ارائه می‌شود که شامل جزئیات فنی، مدل‌های کسب‌وکار، نمونه‌های جهانی و یک نقشه راه اجرایی است.

استان فارس، با دارا بودن ۱۰ اثر ثبت شده در یونسکو و مرکزیت تمدنی ایران، پتانسیل تبدیل شدن به یک «مقصد هوشمند» پیشرو در خاورمیانه را دارد. هوش مصنوعی دیگر یک گزینه لوکس نیست، بلکه یک ابزار راهبردی برای حل چالش‌های قدیمی و خلق فرصت‌های جدید است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

بر اساس داده های موجود، اقتصاد استان فارس دارای ترکیبی متنوع با پتانسیل های بالا و در عین حال با چالش های ساختاری مهمی روبرو است. در ادامه، بررسی جامعی از اقتصاد این استان و موتورهای محرک توسعه آن ارائه میشود.

نمای کلی اقتصاد استان فارس

استان فارس با دارا بودن ۵.۲ میلیون نفر جمعیت (چهارمین استان پرجمعیت) و ۷.۵ درصد از وسعت کشور، از یک اقتصاد چندبعدی برخوردار است. با این حال، جایگاه آن در شاخص های کلان اقتصادی با پتانسیل هایش تناسب کامل ندارد.

• سهم از اقتصاد کشور: سهم استان فارس از تولید ناخالص داخلی کشور حدود ۴ درصد است که این استان را در رده ششم کشور قرار میدهد. اما در محاسبه سرانه تولید ناخالص داخلی، جایگاه فارس به رده ۱۶ام نزول میکند که نشان دهنده بهره وری اقتصادی پایینتر نسبت به سایر استانها است .

• ساختار تولید ناخالص داخلی: بر اساس داده های سال ۱۳۹۹، بخش خدمات با ۵۱.۵ درصد، سهم غالب در اقتصاد استان دارد. پس از آن بخش صنعت (شامل معدن، کارخانجات، برق و ساختمان) با ۳۱ درصد و بخش کشاورزی با ۱۰ درصد قرار دارند. نکته قابل توجه، کاهش سهم بخش صنعت از ۴۶ درصد در سال ۱۳۹۰ به ۳۱ درصد در سال ۱۳۹۹ است .

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

1. این مقاله، گردآوری ماهانه اخبار و به روزرسانی های تجارت جهانی از مجمع جهانی اقتصاد است که در نوامبر ۲۰۲۵ منتشر شده است.

2. یکی از موضوعات اصلی، تغییرات در نقش تجاری چین است که شامل تحول در موافقت نام های تجاری منطقه ای و سرمایه گذاری در تولید خودروهای برقی در خارج از این کشور می شود.

3. آمریکا و چین پس از دیدار رؤسای جمهور خود در بوسان، به یک توقف یک ساله در جنگ تجاری خود دست یافتند که شامل کاهش برخی تعرفه ها و توقف محدودیت های جدید است، اگرچه اختلافات ساختاری عمده حل نشده باقی مانده است.

4. بر اساس این توافق، آمریکا تعرفه های مربوط به پیش ماده های شیمیایی فنتانیل را نصف کرد و نرخ کلی تعرفه بر واردات چین را از ۵۷ درصد به حدود ۴۷ درصد کاهش داد.

5. چین نیز کنترل های صادراتی جدید بر مواد معدنی نادر و سایر مواد استراتژیک را متوقف کرد و تعرفه های تلافی جویانه و موانع غیرتعرفه ای را لغو نمود.

به قلم:دکترسیدوفا مشکوة

این تحلیل بر اساس مکانیسم‌های شناخته‌شده بازاریابی، روانشناسی مصرف‌کننده و اقتصاد دیجیتال بنا شده است.

تحلیل جامع اثر شبکه‌های مجازی بر مصرف کالاهای مصرفی

شبکه‌های مجازی تنها یک کانال تبلیغاتی نیستند، بلکه به یک زیست‌بوم (Ecosystem) کامل برای شکل‌گیری فرهنگ مصرف تبدیل شده‌اند. اثرات آن را می‌توان در چند لایه اصلی بررسی کرد:

1. تغییر بنیادین در مسیر خرید مصرف‌کننده (The Consumer Journey)

مسیر سنتی "دیدن تبلیغ → خرید در فروشگاه" به کلی منسوخ شده است. شبکه‌های اجتماعی یک مسیر غیرخطی و پیچیده ایجاد کرده‌اند:

• کشف (Discovery): مصرف‌کننده کالای جدید را نه از طریق تبلیغات مستقیم، بلکه در استوری اینستاگرام یک دوست، در یک ویدیوی TikTok ("Haul Video" یا "یافتن حجیم") یا در یک پست آموزشی در Reddit کشف می‌کند.

• بررسی (Consideration): به جای اعتماد به تبلیغات برند، کاربر به بررسی نظرات (Reviews) در صفحات دیگران، ویدیوهای "بررسی محصول" (Unboxing & Review) در YouTube و پرس‌و‌جو در گروه‌های تلگرامی می‌پردازد.

• خرید (Purchase): خرید به صورت مستقیم و بدون ترک پلتفرم از طریق "تجارت اجتماعی" (Social Commerce) و ویژگی‌هایی مانند "خرید از اینستاگرام" و "TikTok Shop" انجام می‌پذیرد.

• وفاداری و اشتراک‌گذاری (Loyalty & Sharing): پس از خرید، مصرف‌کننده تجربه خود را در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک می‌گذارد و این چرخه را برای دیگران تکرار می‌کند.

این چرخه، شبکه‌های اجتماعی را به قلب تصمیم‌گیری مصرف‌کننده تبدیل کرده است.

نویسنده : دکتر سید وفا مشکوة

وضعیت اقتصاد غذایی ایران در سال ۱۴۰۴ در میانه‌ای از تناقضات قرار دارد؛ از یک سو، کاهش موقتی قیمت در برخی استان‌ها و از سوی دیگر، ادامه رکود در بخش کشاورزی و افزایش نگران‌کننده تورم مواد غذایی که فشار زیادی بر معیشت خانوارها وارد کرده است.

در ادامه، تحلیل جامعی از ابعاد مختلف این موضوع ارائه می‌شود.

📊 وضعیت تورم و بازار مصرف

وضعیت تورم مواد غذایی، به‌ویژه برای خانوارها، بحرانی است. اگرچه گزارش‌های مقطعی از کاهش قیمت در چهار استان مانند اصفهان و آذربایجان غربی در اردیبهشت ۱۴۰۴ حکایت دارد ， اما این روند کلی را زیر سؤال نمی‌برد.

• تورم فزاینده: نرخ تورم سالانه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها از ۳۲.۵ درصد در اسفند ۱۴۰۳ به ۳۸.۹ درصد در مهر ۱۴۰۴ رسیده است . این به معنای کاهش مستمر قدرت خرید مردم است.

• کاهش تقاضا: افزایش قیمت‌ها باعث حذف برخی اقلام از سبد مصرفی خانوارها شده است. به عنوان مثال، گزارش‌ها از کاهش ۳۰ درصدی مرجوعی محصولات لبنی در برخی مناطق تهران به دلیل عدم فروش حکایت دارد . این آمار نشان‌دهنده «افت تقاضای مؤثر» است، به این معنا که مردم به ناچار کمتر مصرف می‌کنند.

• فشار بر اقلام اساسی: در سال ۱۴۰۳، گروه‌های «سبزیجات و حبوبات» با تورم سالانه ۵۲.۱ درصد و «شیرینی‌جات» با ۳۳.۵ درصد بیشترین افزایش قیمت را تجربه کردند . این روند در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه دارد و کالاهایی مانند نان، غلات و لبنیات بیشترین فشار را به اقشار کم‌درآمد وارد می‌کنند .

معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی استان تهران هشدار داده است که بیماران خارجی در منازل جنوب تهران تحت درمان ناصحیح قرار می‌گیرند. به گزارش خبرگزاری تسنیم، علی رفیعی همچنین از روند دخالت دلالان در عرصه گردشگری سلامت انتقاد کرده؛ این درحالی است که به گفته معاون گردشگری کشور اقداماتی برای ورود سازمان‌یافته گردشگران سلامت به کشور صورت گرفته و از جمله آنها انتخاب تعدادی از آژانس‌های گردشگری برای این کار است.این مقام مسوول در اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری تهران، با اشاره به اقدامات مشترک وزارت بهداشت، نظام پزشکی، وزارت امور خارجه و سازمان میراث فرهنگی در حوزه گردشگری سلامت اظهار کرده است: «فعالیت در امر گردشگری سلامت آنقدر اهمیت دارد که حتی باید هتل‌ها نیز در این امر بهترین خدمات را به بیمار خارجی ارائه دهند؛ مثلا یکی از این مصادیق، روبالشی و ملافه‌های اتاق گردشگران است که باید ضدحساسیت باشد و از این مصادیق فراوان است که باید رعایت شود.» به اعتقاد رفیعی، کار درمان، راهنماهای بالینی و شرایط مخصوص خود را می‌طلبد و مواردی نظیر درمان‌های ناصحیح در خانه‌های جنوب تهران می‌تواند اعتماد به حوزه پزشکی کشورمان را دچار اختلال کند.

مریم کمالی / کارشناس ارشد اقتصاد محیط زیست
«رد پای کربنی» در گذشته به معنی مجموع گازهای گلخانه‌ای متصاعد شده از فعالیت یک فرد، تولید یک محصول، یک اتفاق یا یک سازمان بوده است. اما مقدار کل «رد پای کربنی» قابل محاسبه نیست زیرا داده‌های بسیار زیادی برای این کار لازم است. همچنین مقداری از دی‌اکسید کربن متصاعد شده به صورت طبیعی ایجاد می‌شود که درصد آن قابل محاسبه نیست. به همین دلیل در مجله مدیریت کربن تعریف بهتری پیشنهاد شده است:
«اندازه‌گیری کل مقدار دی اکسید کربن (CO2) و متان (CH4) تولید شده توسط یک جمعیت، سیستم یا فعالیت با در نظر گرفتن همه منابع و مخازن مجاور جمعیت، فعالیت یا سیستم مورد بررسی.» این مقیاس به صورت «دی اکسید کربن معادل» با استفاده از «پتانسیل گرمایش جهانی100 ساله (GWP100) » محاسبه می‌شود. گازهای گلخانه‌ای از طریق فعالیت‌های مربوط به حمل‌ونقل، پاک کردن زمین و تولید مواد غذایی، سوخت، کالاهای ساخته‌ شده، مواد، ‌چوب، جاده‌‌ها، ساختمان‌ها و خدمات وارد جو زمین می‌شوند و برای سادگی، اغلب بر حسب میزان دی‌اکسید کربن یا معادل دی اکسید کربن سایر گازهای گلخانه‌ای گزارش می‌شوند.

مترجم: توفیق وحیدی آذر    
بحث اخلاقیات و استفاده یا تجویز داروهای ثبت نشده برای بیماران بحثی دیرین در دنیای بیماران لاعلاج و داروسازان است و در پس پرده شرکت‌های دارویی که در اولین نگرش سود و اقتصاد را لحاظ داشته‌اند نقش بازي مي‌كنند. درد بیمار لاعلاج، کاهش رنج و امید به زیستن طولانی و منطقی و با کیفیت وعجله در رسیدن به آرامش ناشی از درمان است که فرصتی برای آن نیست و خیلی زود، دیر خواهدشد. جوامع مختلف راهکارهای مختلف براي آن يافته‌اند. دیدگاه رسمی برزیلی به عنوان منطقه اقتصاد دارویی نوظهور به همراه روسیه، چین و هند روشی متفاوت دیده می‌شود که به‌رغم ایجاد امید برای بیمار و حتی ایجاد امکان آزمایش دارو و بررسی عوارض آن بر روی انسان در توسعه دارو برای غول‌های اقتصاد دارو و تولیدکنندگان تاثیرگذار باشد، موضوعی که تایید صحیح بودن نگرش حاکم برآن نیازمند تعمق و بررسی علمی و آماری نتایج آن خواهد بود. «سازمان نظارت برسلامتی برزیل» Anvisa مقررات جدیدی را در 14آگوست 2013 برای دسترسی بیماران به داروهای جدید قبل از تایید نهایی و فروش رسمی آنان انتشار داد. این دستورالعمل امکان دسترسی انتخابی بیماران صعب‌العلاج یا بیمارهای خاص را به داروهای انتخابی بیماران ممکن می‌سازد. بر اساس گزارش «سازمان نظارت برسلامتی برزیل» روش ارائه شده موجب دسترسی بیماران به داروهای جدید بدون ثبت آنها و تنها براساس تجویز پزشک می‌شود. بیمارانی که قبل از ثبت دارو امکان دسترسی به آن را نداشتند تحت سه برنامه مختلف به دارو دسترسی می‌یابند: برنامه دارو براساس ترحم؛ دسترسی گسترده؛ برنامه پسامطالعاتی!