اقتصاد شیراز

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

مقدمه

در پاسخ به فشار فزاینده معیشتی بر خانوارهای ایرانی و تورم افسارگسیخته که قدرت خرید را به پایینترین سطح سال‌های اخیر رسانده است، دولت ایران طرح کالابرگ الکترونیک را به عنوان محور اصلی سیاست حمایتی خود اجرایی کرده است. این طرح که انتقال یارانه از ابتدای زنجیره تأمین (واردکنندگان و تولیدکنندگان) به مصرف‌کننده نهایی را هدف قرار داده، در کانون مباحث تحلیل‌های اقتصادی قرار گرفته است. این مقاله با بررسی ابعاد مختلف این سیاست، آثار بالقوه آن بر متغیرهای کلان اقتصادی، ثبات بازار و رفاه خانوارها را تحلیل می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

سیاست ارز ترجیحی به عنوان یکی از ابزارهای مداخله گرایانه دولت در اقتصاد ایران، با هدف کنترل قیمت کالاهای اساسی و حمایت از قدرت خرید خانوارها طراحی شده است. این مقاله با استفاده از روش تحلیلی-توصیفی به بررسی آثار چندجانبه این سیاست بر متغیرهای کلان اقتصادی، از جمله تورم، تولید داخلی، تراز تجاری و رفاه خانوارها میپردازد. یافته ها نشان میدهد که اگرچه این سیاست در کوتاه مدت توانسته قیمت برخی کالاهای اساسی را پایینتر از قیمت جهانی نگه دارد، اما در بلندمدت به دلیل ایجاد شکاف قیمتی، رشد رانت و انحراف منابع، تأثیرات منفی قابل توجهی بر کارایی اقتصادی، رشد تولید داخلی و عدالت توزیعی گذاشته است. این مقاله نتیجه میگیرد که حذف تدریجی و همراه با اصلاحات ساختاری، همراه با جایگزینی نظام حمایتی هدفمند، ضرورتی اجتناب ناپذیر برای خروج اقتصاد ایران از چرخه معیوب تورم و رکود است.

به قلم : دکتر سیذوفا مشکوة

با اعلام حمله نظامی آمریکا به ونزوئلا و دستگیری نیکلاس مادورو در ۳ ژانویه ۲۰۲۶، نگرانی‌ها در مورد تکانه‌های اقتصادی جهانی اوج گرفته است. ونزوئلا با دارا بودن بزرگترین ذخایر اثبات‌شده نفت جهان، نقشی کلیدی در بازار انرژی دارد، اما سال‌ها تحریم و مدیریت ضعیف، تولید آن را به حدود ۱.۱ میلیون بشکه در روز (معادل تنها حدود ۱٪ از عرضه جهانی) کاهش داده است. تحلیل حاضر، تأثیرات کوتاه‌مدت و ساختاری این حمله را بر اقتصاد جهانی بررسی می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

با تولید بیش از یک میلیون تن سیب در سال، آذربایجان غربی قطب بلامنازع این محصول در کشور است و آذربایجان شرقی نیز از زیرساخت‌های نسبتاً توسعه‌یافته‌ای در صنایع تبدیلی برخوردار می‌باشد. با این حال، هر دو استان با چالش مشترک خام‌فروشی و عدم دستیابی به ارزش افزوده کامل دست به گریبانند. این مقاله با روش تحلیلی-توصیفی و با اتکا به داده‌های میدانی و گزارش‌های رسمی، پتانسیل‌ها و موانع توسعه صنایع تبدیلی سیب در این دو استان را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که با وجود تفاوت در ظرفیت‌ها، ضعف در زنجیره ارزش یکپارچه، نبود صنایع فرآوری متنوع و کمبود زیرساخت‌های نوین نگهداری و بسته‌بندی، مشکلات مشترک و اساسی هستند. خروج از وضعیت کنونی نیازمند راهبردهایی مبتنی بر توسعه محصولات با ارزش افزوده بالا، تقویت برند منطقه‌ای و سرمایه‌گذاری هدفمند در حلقه‌های مفقوده زنجیره است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده
هدف اصلی این مقاله، تحلیل نظام‌مند موانع توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی در ایران و تبیین پیامدهای آن بر پایین ماندن سهم ارزش افزوده در مقایسه با خام‌فروشی است. این پژوهش با تلفیق یافته‌های چندین مطالعه میدانی در استان‌های مختلف (از جمله فارس، خوزستان، شهرستان‌های فریدن و کامیاران) و با استفاده از رویکردی ترکیبی (تحلیل SWOT، تحلیل عاملی تأییدی، و نظریه بنیانی) انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد صنایع تبدیلی در ایران با چالش‌های ساختاری عمیقی مواجه هستند که سهم ارزش افزوده این بخش را به حدود ۲۳-۲۵ درصد محدود کرده، درحالی که این رقم در کشورهای درحال توسعه تا ۹۵ درصد قابل ارتقاست . موانع اصلی در چهار دسته کلی اقتصادی-مالی، مدیریتی-ساختاری، سیاست‌گذاری-حمایتی و بازار-فناوری دسته‌بندی می‌شوند. خروج از وضعیت کنونی و افزایش ارزش افزوده، مستلزم اجرای راهبردهای یکپارچه و محلی‌سازیشده شامل آمایش سرزمینی صنایع، اصلاح قوانین حمایتی، تامین مالی هدفمند و توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان است.

کلمات کلیدی: صنایع تبدیلی کشاورزی، ارزش افزوده، خام‌فروشی، موانع توسعه، تحلیل SWOT، توسعه روستایی.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده
ساختار اقتصادی ایران، طی دهه‌های متمادی تحت تأثیر پدیده «بیماری هلندی» و وابستگی شدید به درآمدهای نفتی شکل گرفته و دچار اعوجاج‌های عمیق شده است. این مقاله با رویکردی تحلیلی-توصیفی، ابتدا نشانه‌های کلاسیک بیماری هلندی در دو دوره تاریخی ایران (۱۳۵۶-۱۳۵۳ و ۱۳۹۰-۱۳۸۵) را بررسی می‌کند. سپس، با تشریح تداوم این اثرات در قالب «وابستگی ساختاری به نفت»، «حکمرانی ناکارآمد اقتصادی» و «اختلال در بازارها»، به تحلیل وضعیت کنونی می‌پردازد. یافته‌ها حاکی از آن است که اقتصاد ایران در دام یک چرخه معیوب گرفتار شده است: درآمدهای ناپایدار نفتی، موجب تورم و بی‌ثباتی شده و فضایی برای سرمایه‌گذاری مولد و تنوع‌بخشی پایدار ایجاد نمی‌کند. در پایان، مجموعه‌ای یکپارچه از راهکارهای کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت مبتنی بر اصلاح حکمرانی، ایجاد نهادهای تثبیت‌کننده و تغییر الگوی توسعه ارائه می‌شود.

به قلم : دکترسیدوفا مشکوة

بودجه سال ۱۴۰۵، در بخش مسکن، دو سیاست مالیاتی کلیدی را پیش‌بینی کرده است: مالیات بر خانه‌های خالی و مالیات بر واحدهای مسکونی لوکس. با وجود اهداف اولیه مانند افزایش عرضه، کاهش سوداگری و ایجاد درآمد برای دولت، شواهد نشان می‌دهد این دو مالیات، نمونه‌هایی "معیوب" و بی‌اثر هستند که نه تنها درآمد قابل اتکایی ایجاد نمی‌کنند، بلکه می‌توانند مانع سرمایه‌گذاری و خروج بازار از رکود شوند.

به قلم : دکترسیدوفا مشکوة

چکیده

سلطه بلامنازع دلار آمریکا بر نظام مالی جهانی، میراث مستقیم توافق برتون‌وودز در سال ۱۹۴۴ است. این نظام که پس از جنگ جهانی دوم با هدف ایجاد ثبات اقتصادی شکل گرفت، دلار را به ستون مرکزی تجارت و ذخایر بین‌المللی بدل کرد. با این حال، تحولات ژئوپلیتیک، سوءاستفاده آمریکا از قدرت دلار برای تحریم‌های یکجانبه، و ظهور قدرت‌های اقتصادی جدید، بنیان‌های این سلطه را سست کرده است. امروزه، حرکت به سوی «غیردلاری‌سازی» و جست‌وجو برای جایگزین‌هایی مانند یورو، یوان، طلا و حتی ارزهای دیجیتال، به موضوعی محوری در مناظرات اقتصادی تبدیل شده است. این مقاله تحلیلی، ریشه‌های تاریخی سلطه دلار، عوامل تضعیف کنونی آن، و چشم‌اندازهای احتمالی برای یک نظام پولی جهانی چندقطبی را بررسی می‌کند.

به قلم: دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

هوش مصنوعی به عنوان یکی از ارکان تحول‌آفرین انقلاب صنعتی چهارم، پتانسیل متحول‌سازی ساختار صنایع تبدیلی کشاورزی ایران را داراست. این مقاله با روشی تحلیلی-توصیفی، به بررسی اثرات چندسطحی (خرد، میانی و کلان) هوش مصنوعی بر این صنایع و پیامدهای آن برای اقتصاد ایران می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد هوش مصنوعی از طریق بهینه‌سازی فرآیندها، کاهش ضایعات و افزایش ارزش افزوده، می‌تواند سهم این بخش را در تولید ناخالص داخلی و صادرات غیرنفتی افزایش دهد. با این حال، شکاف دیجیتالی، کمبود نیروی متخصص و موانع ساختاری موجود، چالش‌های عمده‌ای در مسیر به‌کارگیری این فناوری ایجاد کرده‌اند. نتیجه‌گیری مقاله حاکی از آن است که تحقق چشم‌انداز مثبت هوش مصنوعی، مستلزم تدوین نقشه راه ملی، سرمایه‌گذاری در زیرساخت داده و توسعه مهارت‌های ترکیبی نیروی انسانی است.

به قلم : دکتسیدوفا مشکوة

چکیده

بودجه استان فارس در سال 140۴ با رشد قابل توجه در بخش‌های مختلف مواجه شده است. این مقاله با تحلیل ساختار و روندهای بودجه‌ای، نشان می‌دهد که اگرچه تخصیص اعتبارات به‌ویژه در بخش عمرانی رشد چشمگیری داشته، اما چالش‌های اجرایی مانند حجم پروژه‌های نیمه‌تمام و جذب نشدن بخشی از اعتبارات، کارایی این رشد را تحت تأثیر قرار داده است. مقاله حاضر با بررسی ابعاد مختلف بودجه، نقاط قوت و ضعف سیاست‌های مالی استان را تحلیل کرده و راهکارهایی برای بهبود تخصیص و اجرای بودجه ارائه می‌دهد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

اقتصاد مردمی به عنوان یک الگوی اقتصادی مشارکت‌محور که بر حضور فعال آحاد جامعه در کلیه فرآیندهای اقتصادی تأکید دارد، در سال‌های اخیر به‌ویژه با تأکیدات مقام رهبری، در کانون توجه سیاست‌گذاران و کارشناسان ایرانی قرار گرفته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی-انتقادی به بررسی مفهوم، مبانی نظری، مزایای بالقوه و چالش‌های پیشِ روی تحقق اقتصاد مردمی در ایران می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که اقتصاد مردمی با توانمندسازی بخش خصوصی واقعی و تعاونی‌ها، تقویت کارآفرینی و نوآوری، و توزیع عادلانه‌تر فرصت‌ها می‌تواند به رشد اقتصادی پایدار، افزایش اشتغال و کاهش شکاف طبقاتی بینجامد. با این حال، فساد ساختاری، ضعف حکمرانی اقتصادی، عدم شفافیت در واگذاری‌ها و رشد شرکت‌های خصولتی از موانع اصلی در مسیر مردمی‌سازی واقعی اقتصاد ایران هستند. این مقاله در نهایت، الزامات حکمرانی و راهبردهای عملیاتی برای حرکت به سمت این الگو را پیشنهاد می‌دهد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

احزاب سیاسی در تئوری حکمرانی مدرن، به عنوان نهادهای واسط و تسهیل‌گر توسعه اقتصادی بلندمدت شناخته می‌شوند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه‌ای و پژوهش‌های موجود، به بررسی این نقش در بستر ایران می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که علی‌رغم نقش‌های کلیدی تئوریک احزاب در ایجاد ثبات سیاسی، تدوین برنامه‌های پایدار، تربیت کادر متخصص و ایجاد اجماع اجتماعی برای اصلاحات اقتصادی، احزاب سیاسی در ایران به دلایل ساختاری، تاریخی و عملکردی نتوانسته‌اند تأثیر مستقیم و معناداری بر روند توسعه اقتصادی کشور بگذارند. در عمل، اقتصاد ایران عمدتاً متأثر از تصمیمات دولت‌های متمرکز، درآمدهای نفتی، تحولات ژئوپلیتیک و فقدان یک نظام حزبی نهادینه شده است. این مقاله ضمن تحلیل موانع و دلایل این شکاف، تأثیر غیرمستقیم احزاب را از طریق تأثیرگذاری بر فضای کلان سیاسی و جهت‌گیری‌های سیاست خارجی بررسی کرده و در نهایت، چشم‌اندازها و پیش‌نیازهای تحقق نقش مؤثر احزاب را ارائه می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

ایده تبدیل شیراز و استان فارس به یک قطب اصلی تولید خودرو در کشور، بحثی استراتژیک در حوزه توسعه منطقه ای به شمار میرود. این مقاله با رویکردی تحلیلی، تأثیرات بالقوه این طرح را بر اقتصاد، توسعه صنعتی، اشتغال و محیط زیست استان فارس بررسی میکند. تحلیل حاضر نشان میدهد که باوجود فرصت های قابل توجهی مانند موقعیت جغرافیایی، نیروی انسانی متخصص و زیرساخت های موجود، چالش های ساختاری جدی از جمله بحران آب، نیاز به جذب سرمایه گذاری کلان و ملاحظات زیست محیطی، مسیر دستیابی به این هدف را پُرپیچ وخم ساخته است. موفقیت در گرو برنامه ریزی جامع، مدیریت پایدار منابع و هم افزایی بخش های دولتی و خصوصی است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

پرورش نیروی انسانی ماهر از طریق هنرستان‌ها، یکی از راهبردهای کلیدی برای تحقق رشد اقتصادی پایدار و اقتصاد دانش‌بنیان در ایران محسوب می‌شود. این مقاله به تحلیل نقش و اثر نیروی انسانی آموزش‌دیده در هنرستان‌ها بر اقتصاد ایران می‌پردازد. با بررسی شواهد نظری و تجربی، چالش‌های پیش‌رو و راهکارهای اصلاحی مورد واکاوی قرار می‌گیرند.

به قلم : دکتر سید وفا مشکوة

چکیده

آموزش منابع انسانی به عنوان سرمایه‌گذاری اساسی در توسعه اقتصادی شناخته می‌شود که از طریق ارتقای بهره‌وری، توسعه فناوری و تقویت نوآوری، موتور محرکه رشد اقتصادی در سطوح ملی و جهانی است. این مقاله تحلیلی، با استفاده از روش تطبیقی-تحلیلی و با استناد به مطالعات تجربی و نظری، نشان می‌دهد که رابطه‌ای مثبت و معنادار بین شاخص‌های آموزش و رشد اقتصادی در ایران و جهان وجود دارد. در عین حال، کارایی نظام‌های آموزشی و همسویی مهارت‌ها با نیازهای بازار کار، عوامل تعیین‌کننده در تبدیل سرمایه انسانی به رشد اقتصادی محسوب می‌شوند. یافته‌ها حاکی از آن است که در ایران، علی‌رغم پیشرفت در شاخص‌های کمی آموزش، چالش‌هایی ساختاری مانند عدم تطابق مهارت‌ها، کم‌اثربخشی برخی سرمایه‌گذاری‌های دولتی و محدودیت‌های نهادی، مانع از تحقق کامل پتانسیل رشد شده‌اند. مقاله حاضر با تحلیل این چالش‌ها و ارائه راهکارهای سیاستی مبتنی بر تجارب جهانی و الزامات داخلی، به دنبال ترسیم نقشه راهی برای تقویت پیوند بین آموزش و رشد اقتصادی است.

به قلم : دکتر سید وفا مشکوة

استان فارس، با وسعتی نزدیک به ۱۲۲,۶۰۸ کیلومتر مربع و جمعیتی حدود ۵ میلیون نفر، یکی از استان‌های کلیدی ایران از نظر تاریخی، فرهنگی و اقتصادی است. ظرفیت‌های گسترده در کشاورزی، صنعت، گردشگری و انرژی، آن را به عرصه‌ای مهم برای برنامه‌های توسعه‌ای تبدیل کرده است. در این میان، ساختار سیاسی استان به عنوان رابط بین دولت مرکزی و جامعه محلی، و چارچوب حاکمیتی دولتها نقش تعیین‌کننده‌ای در جهت‌گیری و سرعت توسعه این استان داشته‌اند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

اقتصاد ایران طی دهه‌های اخیر با چالش‌های ساختاری عمیقی مواجه بوده است که یکی از کانونی‌ترین آنها، ظهور و تثبیت شبکه‌های الیگارشیک و نقش آنان در تضعیف بنیان‌های تولید، تشدید نابرابری و کاهش رفاه عمومی است. این مقاله با استفاده از داده‌های نهادی، گزارش‌های تحلیلی و پژوهش‌های دانشگاهی به بررسی ریشه‌ها، سازوکارها و پیامدهای فعالیت این گروه‌های ویژه بر اقتصاد ایران می‌پردازد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده:
اقتصاد سبز، با عبور از مرز ۵ تریلیون دلار، دیگر یک جریان حاشیه‌ای یا یک ترند گذرا نیست؛ بلکه به موتور محرک رشد اقتصادی، نوآوری و رقابت‌پذیری در قرن بیست‌ویکم تبدیل شده است. گزارش مجمع جهانی اقتصاد با همکاری BCG، با عنوان «در حال حاضر بازاری چند تریلیون دلاری»، نقشه‌ای راهبردی برای بنگاه‌ها و به ویژه مدیران عامل ترسیم می‌کند تا در این تحول عظیم نه تنها مشارکت، بلکه پیشتاز باشند. این مقاله با تحلیل محتوای گزارش مذکور، ابعاد مختلف رشد اقتصاد سبز، دلایل اقتصادی قوی برای سرمایه‌گذاری در آن و چارچوب عملیاتی مورد نیاز برای رهبران کسب‌وکار را بررسی کرده و پیامدهای آن برای بازیگران مختلف در سطح جهانی و منطقه‌ای را تحلیل می‌نماید.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده:
اقتصاد اسلامی به‌عنوان نظامی مبتنی بر اخلاق، عدالت و توزیع عادلانه ثروت، همواره با چالش اجرا و مقیاس‌پذیری در دنیای پیچیده مالی امروز روبه‌رو بوده است. ظهور هوش مصنوعی به‌عنوان یک فناوری تحول‌ساز، پنجره‌ای بی‌سابقه برای عملیاتی‌کردن اصول این نظام اقتصادی گشوده است. این مقاله با رویکردی تحلیلی و اجرامحور، ضمن تبیین ظرفیت‌های کلیدی هوش مصنوعی، یک نقشه راه چهارفازی و عملیاتی برای یکپارچه‌سازی این فناوری در ساختار اقتصاد اسلامی ارائه می‌دهد. این چارچوب، بر پایه درس‌آموخته‌های تجربی (مانند چالش‌های بانکداری بدون‌ربا) و با تأکید بر حکمرانی چندرشته‌ای، پژوهش تطبیقی، اجرای پایلوت و توسعه تدریجی اکوسیستم طراحی شده است. تحلیل نهایی نشان می‌دهد که موفقیت این مسیر، نه در فناوری محض، بلکه در تلفیق هوشمندانه حکمت فقهی، کارآمدی اقتصادی و توانمندی فنی، با اولویت‌دهی به حل مسائل ساختاری به جای درمان‌های صوری است.

به قلم: دکترسیدوفا مشکوة

چکیده:

اقتصاد ایران دهه‌هاست با چالش‌های ساختاری تورم بالا و نوسانات شدید نرخ ارز دست به گریبان است. در عصر حاضر، فناوری‌های نوینی چون یادگیری ماشین و پردازش زبان طبیعی، نه به عنوان راه‌حل‌های جادویی، بلکه به عنوان ابزارهای تحول‌آفرین برای کارآمدسازی سیاست‌گذاری پولی مطرح هستند. این مقاله با نگاهی تحلیلی، ظرفیت تلفیق سه حوزه «مدل‌های پیش‌بینی تورم»، «تحلیل احساسات بازار ارز» و «حکمرانی داده» را برای حرکت به سمت یک سیاست‌گذاری پولی پیش‌نگر، داده‌محور و تاب‌آور در ایران بررسی می‌کند. تحلیل نشان می‌دهد که علیرغم پتانسیل بالا، فقدان حکمرانی داده یکپارچه و زیرساخت‌های نهادی، اصلی‌ترین مانع به‌کارگیری مؤثر این فناوری‌ها است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

تورم مزمن و بالا در ایران که اغلب از ۴۰ درصد در سال فراتر می‌رود، یک شوک موقتی نیست، بلکه ویژگی ساختاری ریشه‌داری در اقتصاد این کشور است. این تحلیل به بررسی دلایل اصلی تورم‌زایی ذاتی اقتصاد ایران می‌پردازد و از توضیحات سطحی فراتر رفته، عدم‌تعادل‌های سیستمیک به‌هم‌پیوسته در قلب آن را بررسی می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

تورم مزمن و کاهش شتابان ارزش ریال، دو چالش به‌هم‌پیوسته‌ای هستند که اقتصاد ایران را در سال‌های اخیر تحت فشار شدید قرار داده‌اند. این پدیده‌ها صرفاً نتیجه شرایط مقطعی نیستند، بلکه ریشه در ساختارهای اقتصادی و سیاست‌گذاری‌های چند دهه گذشته دارند. این نوشتار با هدف تحلیل جامع ریشه‌های این مشکلات و ارائه راهکارهای عملی برای مهار تورم و حفظ ارزش پول ملی تدوین شده است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

مقدمه
در عصر انقلاب صنعتی چهارم و تسلط فزاینده فناوری‌های دیجیتال و هوش مصنوعی، یکی از اساسی‌ترین چالش‌های پیش روی اقتصادهای جهانی، «شکاف مهارت‌های دیجیتال» است. مقاله منتشرشده توسط مجمع جهانی اقتصاد و شرکت کاگنیزانت، به وضوح ابعاد این بحران و پیامدهای گسترده آن برای بازار کار، رشد اقتصادی و عدالت اجتماعی را ترسیم می‌کند. این تحلیل، با بررسی عمیق‌تر موضوع، تلاش می‌کند تا ریشه‌های مشکل، پیامدهای آن در سطح خرد و کلان، و راهکارهای فراتر از متن اصلی را بررسی کند.

به قلم :دکتر سید وفا مشکوة

چکیده

اجلاس سالانه ۲۰۲۶ مجمع جهانی اقتصاد در داووس، تحت عنوان «روح گفت‌وگو»، در پاسخ مستقیم به وضعیت چندپاره، پیچیده و پرتنش کنونی جهان برگزار می‌شود. این مقاله با نگاهی تحلیلی، محورها، اصطلاحات کلیدی و زمینه‌های این رویداد را بررسی می‌کند. تمرکز اصلی بر این است که چگونه پنج چالش محوری طراحی‌شده — همکاری در جهانی رقابتی، گشودن منابع رشد، سرمایه‌گذاری روی مردم، توسعه مسئولانه فناوری و رفاه در چارچوب سیاره‌ای — درهم‌تنیده و نیازمند راه‌حل‌های یکپارچه هستند. تحلیل حاضر نشان می‌دهد که گفتمان غالب داووس از تشخیص مشکلات فراتر رفته و به سمت راه‌حل‌سازی عملی و تاکید بر «مزیت انسانی» در قلب تحولات فناورانه حرکت می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده
انقلاب صنعتی چهارم و ظهور فناوری‌های نوظهوری مانند هوش مصنوعی، ماهیت کار، تولید و آموزش را در سراسر جهان دگرگون ساخته است. در این میان، هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای، به‌عنوان خط مقدم تربیت نیروی کار ماهر، در نقطه کانونی این تحولات قرار دارند. این مقاله با روش تحلیلی-توصیفی، به بررسی این مسئله می‌پردازد که ادغام هوش مصنوعی در نظام آموزش هنرستانی چگونه می‌تواند نقش این مراکز را در توسعه اقتصادی ایران، به‌ویژه در دو محور حیاتی توسعه روستایی و صنعتی، تقویت و متحول کند. یافته‌ها نشان می‌دهد هوش مصنوعی از یکسو با شخصی‌سازی آموزش، تحلیل بازار کار و ایجاد شبیه‌سازهای پیشرفته، کیفیت و کارآمدی خروجی هنرستان‌ها را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر، با توانمندسازی نیروی انسانی مناطق محروم و تسهیل مدیریت روستایی، به توسعه متوازن منطق‌ای کمک می‌کند. در عین حال، این تحول با چالش‌هایی نظیر شکاف دیجیتالی، کمبود زیرساخت و نیاز به بازآموزی مربیان مواجه است. در نهایت، این مقاله بر لزوم تدوین نقشه راه جامع ملی و سرمایه‌گذاری بر روی زیرساخت‌های دیجیتال و تربیت نیروی انسانی به‌عنوان پیش‌نیازهای اساسی برای بهره‌گیری از این فرصت تاریخی تأکید می‌ورزد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای به عنوان نهادهای آموزشی تأثیرگذار، پلی حیاتی میان نظام آموزش و بازار کار ایران ایجاد می‌کنند. این مقاله به تحلیل نقش دوگانه این هنرستان‌ها در توسعه اقتصادی کشور می‌پردازد: از یک سو، پرورش نیروی انسانی ماهر برای صنایع و از سوی دیگر، توانمندسازی جوامع روستایی از طریق آموزش‌های کاربردی. با وجود تأکید اسناد بالادستی و تجربیات جهانی بر اهمیت این آموزش‌ها، هنرستان‌های ایران با چالش‌های ساختاری عمیقی مانند ناهماهنگی با نیازهای بازار کار، ضعف ارتباط با صنعت، و کمبود منابع روبرو هستند. این تحلیل با بررسی نقش هنرستان‌ها در تقویت اقتصاد دانش‌بنیان و نیز توسعه پایدار روستایی از طریق آموزش‌های کشاورزی و صنایع دستی انجام می‌شود. در نهایت، راهکارهایی برای تحول این نهادها و افزایش اثربخشی آن‌ها در راستای توسعه متوازن منطقه‌ای و اقتصادی ارائه می‌گردد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

با ظهور انقلاب چهارم صنعتی، هوش مصنوعی (AI) به عنوان یک فناوری تحول‌آفرین، مرزهای سنتی اشتغال و کارآفرینی را درنوردیده است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای و گزارش‌های معتبر، به بررسی نقش هوش مصنوعی در توسعه و دگرگونی مشاغل خانگی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد هوش مصنوعی از طریق خودکارسازی فرآیندها، تولید محتوای هوشمند، تحلیل پیشرفته داده و ایجاد مشاغل کاملاً جدید، نه تنها کارایی و سودآوری کسب‌وکارهای خانگی را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد، بلکه امکان کارآفرینی فردی با سرمایه اولیه پایین را برای طیف وسیعی از افراد، به ویژه نسل Z و زنان، فراهم می‌سازد. با این حال، این تحول با چالش‌هایی نظیر شکاف مهارتی، ملاحظات اخلاقی و نیاز به بازطراحی نظام‌های حمایتی همراه است. این پژوهش در نهایت نتیجه می‌گیرد که هوش مصنوعی در صورت مدیریت هوشمندانه و توسعه زیرساخت‌های لازم، می‌تواند به یک موتور محرک کلیدی برای اشتغال‌زایی، رشد اقتصاد خرد و تحقق اقتصاد دیجیتال در سطح فردی تبدیل شود.

به قلم: دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

با توجه به افزایش جمعیت جهان، محدودیت منابع طبیعی و ضرورت تضمین امنیت غذایی، به‌کارگیری فناوری‌های نوین در بخش کشاورزی به یک امر حیاتی تبدیل شده است. هوش مصنوعی به عنوان محور اصلی انقلاب چهارم کشاورزی، با ارائه راهکارهای مبتنی بر داده، ظرفیت دگرگون‌سازی اقتصاد این بخش را داراست. این مقاله به بررسی تأثیرات اقتصادی کاربرد هوش مصنوعی در زنجیره ارزش کشاورزی، از تولید تا بازار، می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد هوش مصنوعی از طریق پیاده‌سازی کشاورزی دقیق، مدیریت هوشمند نهاده‌ها، پیش‌بینی عملکرد و بهینه‌سازی زنجیره تأمین، می‌تواند به طور قابل توجهی بهره‌وری، سودآوری و پایداری اقتصادی را افزایش دهد. با این حال، چالش‌های مهمی از جمله هزینه‌های اولیه بالا، نیاز به زیرساخت‌های دیجیتال و ضرورت آموزش، پذیرش گسترده آن را به ویژه برای کشاورزان خرده‌پا محدود می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای و گزارش‌های معتبر انجام شده و در نهایت راهکارهایی برای تسهیل گذار به سمت کشاورزی هوشمند و اقتصاد دیجیتال در بخش کشاورزی ارائه می‌نماید.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

اقتصاد بنادر ایران در آستانه یک تحول پارادایمی قرار دارد. با دربرگیری بیش از ۹۰ درصد تجارت خارجی کشور، بنادر نه تنها شاهرگ اقتصادی ایران، بلکه نقطه اتکای اصلی برای ادغام در زنجیره تأمین جهانی هستند. با این حال، شکاف فناورانه عمیق میان بنادر ایران و رقبای منطقه‌ای، کارایی و رقابت‌پذیری این بخش حیاتی را به مخاطره انداخته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی، به بررسی نقش فناوری‌های نوین، به ویژه هوش مصنوعی، در گذار اقتصاد بندری ایران از وضعیت سنتی به عصر دیجیتال می‌پردازد. یافته‌ها حاکی از آن است که اگرچه ضرورت این تحول به‌طور کامل درک شده، اما موانعی جدی از جمله فقدان داده‌های نظام‌مند دریایی، ضعف زیرساخت دیجیتال، کمبود سرمایه‌گذاری و نبود نیروی انسانی متخصص، حرکت به سمت «بنادر هوشمند» را با چالش مواجه کرده است. در پایان، نقشه‌راهی مبتنی بر اولویت‌بندی اقدامات فوری و بلندمدت ارائه می‌شود.

به قلم : دکتر سیدفا مشکوة

اقتصاد خاکستری (یا اقتصاد غیررسمی/زیرزمینی) به فعالیت‌های اقتصادی اطلاق می‌شود که عموماً از نظارت رسمی دولت خارج بوده، مالیات پرداخت نمی‌کنند و در آمارهای رسمی نیز منعکس نمی‌شوند. این پدیده با کاهش درآمدهای مالیاتی، ایجاد بی‌عدالتی در نظام مالیاتی و تضعیف کارایی سیاست‌های اقتصادی، چالشی بزرگ برای حکمرانی اقتصادی محسوب می‌شود. در این میان، فناوری‌های نوین به‌ویژه هوش مصنوعی (AI)، با قابلیت‌های تحلیلی و پیش‌بینی‌کننده خود، ابزارهای قدرتمندی برای کنترل و کاهش حجم اقتصاد خاکستری در اختیار نهادهای نظارتی قرار داده‌اند.