اقتصاد شیراز

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

اقتصاد اسلامی به عنوان یک «مکتب اقتصادی» دارای یک ساختار اجرایی منسجم است که از مبانی فلسفی و ارزشی آغاز می‌شود و در قالب نهادها، سیاست‌ها و قراردادهای مشخص، خود را در عرصه عمل نشان می‌دهد.

ساختار اجرایی اقتصاد اسلامی را می‌توان به صورت یکپارچه و جامع‌تر در قالب یک مدل لایه‌بندی شده از مبانی نظری تا نهادهای اجرایی ارائه داد. درک این مدل، کلید فهم چگونگی اجرای اقتصاد اسلامی است.

برای درک ساختار اجرایی آن، می‌توان این ساختار را به صورت لایه‌ای و منظم بررسی کرد:

* توجه: مطالب اين ستون شديدا غيرجدي است.

تا قرن شانزدهم اوضاع اروپا وکشورهای اروپایی طوری بود که همچنان ارزش‌های سنتی بر تصمیمات فردی و اجتماعی تاثیر داشت.بعضی‌ از افرادي که به تدریج از اندیشه‌های سنتی فاصله گرفته بودند، معتقد بودند که این طور خوب نیست اما آنهايي که سنتی بودند معتقد بودند که همین‌طوری خیلی هم خوب است. دعواهای این دو دسته در مورد اینکه حق با کدام است و کدامشان حقیقت است در همه زمینه‌های دینی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ادامه داشت. بعضی‌ها مثل توماس آکوئیناس در این عرصه طوری بازی می‌کردند که نه سیخ بسوزد و نه کباب؛ اما این وسط بعضی‌ها مثل مارتین لوتر هم پیدا شدند که کلا بازی را به‌هم زدند.این مارتین لوتر کشیشی بود که معتقد بود: اندیشه‌های سنتی نباید در همه امور دخالت کند. بنابراین جنبشی به راه انداخت که بعد از مدتی در همه امور دخالت کرد و اوضاع شلوغی به وجود آورد که تا به امروز هم ادامه دارد. لوتر از همه ثروتمندان خواست تا در برابر سلطه کلیسا مقاومت کنند و پول‌هایشان را بیشتر برای خودشان خرج کنند. ثروتمندان هم که انگار تا به آن موقع به این موضوع فکر نکرده بودند متقابلا از این نظر خوششان آمد.

جان مینارد کینز معتقد بود که نااطمینانی موجب نوسانات در اقتصاد می‌شود و عامل اصلی در نوسانات را ریسک‌های ناشی از نااطمینانی می‌دانست.این گزاره فارغ از اینکه اقتصاددانان به کینز باور داشته باشند یا نداشته باشند مورد اجماع آنها است. در واقع هر چند می‌توان شوک‌هایی را سراغ گرفت که ناشی از نا اطمینانی نباشد و روی بازار تاثیر بگذارد، مانند کاهش بارندگی که موجب شوک منفی در عرضه اغلب محصولات کشاورزی می‌شود، اما بیشتر شوک‌ها از طریق کانال انتظارات و ناشی از نااطمینانی است. شوک‌های خیره‌کننده‌ای نیز که طی چند سال گذشته نه تنها بازارهای مختلف که کل اقتصاد ما را تحت‌الشعاع قرار داده‌اند، ناشی از همین مساله است. شاید برای کارشناسان فهم گزاره بالا آسان باشد، اما برای بسیاری نوسانات نه ناشی از نااطمینانی بل به خاطر دست‌های ناپیدایی است که به دنبال سود خویش بازار را به هم می‌زنند و نفع آنان به زیان مردم تمام می‌شود.