اقتصاد شیراز

به قلم دکتر سید وفا مشکوة

تورم بالا در ایران مشکلی ساختاری و چندعاملی است و راه‌حل آن نه یک اقدام واحد، بلکه یک مجموعه سیستماتیک از اقدامات هماهنگ است که باید چندین علت ریشه‌ای را به طور همزمان هدف قرار دهد و تعادل ظریفی بین آن‌ها برقرار کند.

در ادامه، دلایل اصلی و مسیرهای سیاستی مرتبط با هر کدام آورده شده‌است:

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده
ساختار اقتصادی ایران، طی دهه‌های متمادی تحت تأثیر پدیده «بیماری هلندی» و وابستگی شدید به درآمدهای نفتی شکل گرفته و دچار اعوجاج‌های عمیق شده است. این مقاله با رویکردی تحلیلی-توصیفی، ابتدا نشانه‌های کلاسیک بیماری هلندی در دو دوره تاریخی ایران (۱۳۵۶-۱۳۵۳ و ۱۳۹۰-۱۳۸۵) را بررسی می‌کند. سپس، با تشریح تداوم این اثرات در قالب «وابستگی ساختاری به نفت»، «حکمرانی ناکارآمد اقتصادی» و «اختلال در بازارها»، به تحلیل وضعیت کنونی می‌پردازد. یافته‌ها حاکی از آن است که اقتصاد ایران در دام یک چرخه معیوب گرفتار شده است: درآمدهای ناپایدار نفتی، موجب تورم و بی‌ثباتی شده و فضایی برای سرمایه‌گذاری مولد و تنوع‌بخشی پایدار ایجاد نمی‌کند. در پایان، مجموعه‌ای یکپارچه از راهکارهای کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت مبتنی بر اصلاح حکمرانی، ایجاد نهادهای تثبیت‌کننده و تغییر الگوی توسعه ارائه می‌شود.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

اقتصاد مردمی به عنوان یک الگوی اقتصادی مشارکت‌محور که بر حضور فعال آحاد جامعه در کلیه فرآیندهای اقتصادی تأکید دارد، در سال‌های اخیر به‌ویژه با تأکیدات مقام رهبری، در کانون توجه سیاست‌گذاران و کارشناسان ایرانی قرار گرفته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی-انتقادی به بررسی مفهوم، مبانی نظری، مزایای بالقوه و چالش‌های پیشِ روی تحقق اقتصاد مردمی در ایران می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که اقتصاد مردمی با توانمندسازی بخش خصوصی واقعی و تعاونی‌ها، تقویت کارآفرینی و نوآوری، و توزیع عادلانه‌تر فرصت‌ها می‌تواند به رشد اقتصادی پایدار، افزایش اشتغال و کاهش شکاف طبقاتی بینجامد. با این حال، فساد ساختاری، ضعف حکمرانی اقتصادی، عدم شفافیت در واگذاری‌ها و رشد شرکت‌های خصولتی از موانع اصلی در مسیر مردمی‌سازی واقعی اقتصاد ایران هستند. این مقاله در نهایت، الزامات حکمرانی و راهبردهای عملیاتی برای حرکت به سمت این الگو را پیشنهاد می‌دهد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

احزاب سیاسی در تئوری حکمرانی مدرن، به عنوان نهادهای واسط و تسهیل‌گر توسعه اقتصادی بلندمدت شناخته می‌شوند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه‌ای و پژوهش‌های موجود، به بررسی این نقش در بستر ایران می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که علی‌رغم نقش‌های کلیدی تئوریک احزاب در ایجاد ثبات سیاسی، تدوین برنامه‌های پایدار، تربیت کادر متخصص و ایجاد اجماع اجتماعی برای اصلاحات اقتصادی، احزاب سیاسی در ایران به دلایل ساختاری، تاریخی و عملکردی نتوانسته‌اند تأثیر مستقیم و معناداری بر روند توسعه اقتصادی کشور بگذارند. در عمل، اقتصاد ایران عمدتاً متأثر از تصمیمات دولت‌های متمرکز، درآمدهای نفتی، تحولات ژئوپلیتیک و فقدان یک نظام حزبی نهادینه شده است. این مقاله ضمن تحلیل موانع و دلایل این شکاف، تأثیر غیرمستقیم احزاب را از طریق تأثیرگذاری بر فضای کلان سیاسی و جهت‌گیری‌های سیاست خارجی بررسی کرده و در نهایت، چشم‌اندازها و پیش‌نیازهای تحقق نقش مؤثر احزاب را ارائه می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

اقتصاد ایران طی دهه‌های اخیر با چالش‌های ساختاری عمیقی مواجه بوده است که یکی از کانونی‌ترین آنها، ظهور و تثبیت شبکه‌های الیگارشیک و نقش آنان در تضعیف بنیان‌های تولید، تشدید نابرابری و کاهش رفاه عمومی است. این مقاله با استفاده از داده‌های نهادی، گزارش‌های تحلیلی و پژوهش‌های دانشگاهی به بررسی ریشه‌ها، سازوکارها و پیامدهای فعالیت این گروه‌های ویژه بر اقتصاد ایران می‌پردازد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

تورم مزمن و کاهش شتابان ارزش ریال، دو چالش به‌هم‌پیوسته‌ای هستند که اقتصاد ایران را در سال‌های اخیر تحت فشار شدید قرار داده‌اند. این پدیده‌ها صرفاً نتیجه شرایط مقطعی نیستند، بلکه ریشه در ساختارهای اقتصادی و سیاست‌گذاری‌های چند دهه گذشته دارند. این نوشتار با هدف تحلیل جامع ریشه‌های این مشکلات و ارائه راهکارهای عملی برای مهار تورم و حفظ ارزش پول ملی تدوین شده است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

اقتصاد سنتی و روستایی در ایران، با محوریت کشاورزی، دامداری و صنایع دستی، نه تنها در تأمین امنیت غذایی و اشتغال بخش قابل توجهی از نیروی کار نقش دارد، بلکه حافظ بافت اجتماعی و فرهنگی کشور نیز هست. با این حال، این بخش در ساختار کلی اقتصاد ایران که سال‌ها تحت سیطره درآمدهای نفتی شکل گرفته، به حاشیه رانده شده و با چالش‌های ساختاری عمیقی مواجه است. این چالش‌ها از محدودیت منابع آبی و کاهش بهره‌وری گرفته تا مهاجرت گسترده جوانان و ضعف شدید زیرساختی را در بر می‌گیرد. علیرغم این مشکلات، اقتصاد روستایی به‌لطف جمعیت حدود ۲۹ درصدی ساکن در روستاها و نقش بی‌بدیل آن در تأمین مواد اولیه، از پتانسیل عظیمی برای تبدیل شدن به موتور محرکه توسعه ملی و اقتصاد غیرنفتی برخوردار است. این مقاله با رویکردی تحلیلی، وضعیت موجود، چالش‌های اصلی و چشم‌اندازهای ممکن برای خروج از این بن‌بست و احیای نقش حیاتی اقتصاد روستایی در ایران را بررسی می‌کند.

به قلم: دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده: گذار به اقتصاد دانش‌بنیان به‌عنوان یک راهبرد کلان برای فائق آمدن بر چالش‌های ساختاری اقتصاد ایران، ازجمله وابستگی به نفت، نرخ پایین بهره‌وری و رقابت‌پذیری محدود، در کانون توجه سیاست‌گذاران قرار گرفته است. این مقاله با هدف تحلیل وضعیت موجود، شناسایی موانع و تبیین چشم‌اندازهای پیشِروی این گذار نگاشته شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که علیرغم ظرفیت‌های انسانی و تأکیدات سیاستی، اقتصاد ایران در تحقق اقتصاد دانش‌بنیان با چالش‌های عمیق نهادی و ساختاری مواجه است. مهم‌ترین این چالش‌ها شامل ضعف نظام نهادی و مشوق‌های اقتصادی، کم‌توانی در نوآوری و تجاری‌سازی، و ناکارآمدی در حکمرانی و هماهنگی سیاستی است. خروج از این وضعیت مستلزم تحولی نهادی، بازتعریف نقش دولت و بخش خصوصی، و ایجاد اکوسیستم یکپارچه‌ای است که دانش، فناوری و بازار را به‌طور مؤثر به هم پیوند دهد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده
این مقاله به بررسی جایگاه و عملکرد نظام مالی آموزش در بافتار ساختار اقتصادی ایران می‌پردازد. با عبور از نگاه صرفاً بودجه‌ای، اقتصاد آموزش به مثابه سرمایه‌گذاری در سرمایه انسانی و موتور محرک رشد درونزای اقتصادی تحلیل می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که علیرغم تأکیدات نظری و افزایش‌های اخیر بودجه‌ای (رشد ۶۷ درصدی در سال ۱۴۰۴) و برنامه برای افزایش سالانه یک درصدی سهم از بودجه عمومی، اقتصاد ایران در تبدیل این سرمایه‌گذاری به رشد پایدار و مولد، با چالش‌های ساختاری عمیقی مواجه است. این چالش‌ها شامل وابستگی به درآمد نفتی، ناهماهنگی بین خروجی‌های نظام آموزشی و نیازهای بازار کار، و ضعف در بهره‌گیری از مدل‌های نوین تأمین مالی است. مقاله در نهایت، بر پایه نظریه رشد درونزا، راهبردهایی برای پیوند مؤثرتر اقتصاد مالی آموزش با توسعه اقتصادی کشور ارائه می‌دهد.

به قلم : دکتر سید وفا مشکوة

مسجد در ایران معاصر، فراتر از یک مکان عبادی صرف، به یک نهاد چندکارکردی اجتماعی-سیاسی تبدیل شده است. استراتژی مسجد در دو سطح حاکمیتی و شهروندی قابل تحلیل است:

۱. نقش مسجد در نظام حاکمیتی (سطح کلان)

الف) کارکردهای سیاسی-ایدئولوژیک:

• تبلیغ و ترویج گفتمان رسمی: مسجد به عنوان بلندگوی ایدئولوژی رسمی نظام

• مشروعیت‌سازی: ایجاد پایگاه مردمی برای نظام از طریق شبکه‌های مذهبی

• انتقال سیاست‌ها: تفسیر و تبیین سیاست‌های حکومت در قالب مفاهیم دینی

• نظارت اجتماعی غیررسمی: شناسایی و گزارش انحرافات از هنجارهای مورد پذیرش نظام

به قلم: دکتر سید وفا مشکوة

مقدمه

قرض‌الحسنه، به عنوان یکی از ابزارهای اصلی بانکداری بدون ربا در ایران، نه تنها یک مکانیسم مالی، بلکه یک نهاد اجتماعی-اقتصادی با ریشه‌های فقهی عمیق است. این نظام با هدف تحقق عدالت اجتماعی و کمک به اقشار کم‌درآمد طراحی شده، اما در عمل با چالش‌های ساختاری مواجه است که کارایی آن را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

بخش اول: مبانی نظری و فقهی

۱.۱ تعریف و جایگاه شرعی

قرض‌الحسنه در فقه اسلامی به وامی اطلاق می‌شود که بدون هیچ گونه زیاده (ربا) اعطا می‌شود. این عمل در احادیث و روایات متعدد به عنوان یکی از برترین اعمال مالی توصیه شده است. در نظام بانکی ایران، طبق قانون عملیات بانکی بدون ربا (مصوب ۱۳۶۲)، قرض‌الحسنه به عنوان یکی از پنج روش تأمین مالی تعریف شده است.

۱.۲ اهداف اولیه از منظر اسلامی

• تحقق عدالت اجتماعی: توزیع مجدد ثروت از طریق انتقال منابع به نیازمندان

• کاهش فقر و محرومیت: تأمین مالی نیازهای ضروری

• تقویت روحیه تعاون و همبستگی اجتماعی: ترویج فرهنگ کمک‌رسانی در جامعه

• پرهیز از ربا: ایجاد جایگزینی برای نظام‌های مالی ربوی

به قلم: دکتر سیدوفا مشکوة

کلیت "جهانی بیندیش، بومی عمل کن" (Glocalization) هنوز اصل راهنما است، اما اجرای آن در اروپا و آسیا بسیار متفاوت است. درک این تفاوت‌ها حیاتی است.

مقایسه رویکرد تطبیق در اروپا و آسیا

اروپا: انطباق عمیق در چهارچوب یکپارچه

• منطقه مورد بررسی: کشورهای اروپایی (آلمان، فرانسه، اسپانیا و...).

• کدهای فرهنگی کلیدی: تنوع زبانی و فرهنگی شدید بین کشورها. اولویت حریم خصوصی و استانداردهای زیست محیطی. ساختارهای کسب‌وکار رسمی‌تر در شمال اروپا.

• استراتژی‌های تطبیق کلیدی: تحقیق عمیق بازار برای هر کشور. همکاری با شرکای محلی برای ورود به بازار. تطبیق پیام‌رسانی و خدمات مشتری با زبان و انتظارات محلی. رعایت دقیق مقررات منطقه‌ای (مثل GDPR).

• چالش اصلی: اجتناب از "توهم تشابه"؛ یعنی تصور اینکه بازار اروپا مشابه بازار مبدأ است.

به قلم :دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده:
این مقاله با رویکردی تحلیلی به بررسی دو موضوع به ظاهر مجزا اما عمیقاً مرتبط می‌پردازد: نخست، نقش و تأثیر مقالات علمی نمایه‌شده در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) بر فرآیندهای حکمرانی در سطح ملی و استانی (با محوریت استان فارس). دوم، تحلیل بحران‌های پیش روی اقتصاد خانوار ایرانی در سال جدید. در نهایت، ارتباط بین این دو عرصه — یعنی ظرفیت‌ها و کاستی‌های نظام تولید علم در پاسخگویی به بحران‌های ملموس معیشتی — مورد واکاوی قرار می‌گیرد. استدلال اصلی مقاله این است که اگرچه سازوکارهایی برای تأثیرگذاری علم بر سیاست‌گذاری در ایران طراحی شده، اما شکاف معناداری بین گفتمان‌های علمی حمایت‌شده و نیازهای فوری و ساختاری اقتصاد خانوار وجود دارد.

ترحمه و تحلیل : دکتر سیدوفا مشکوة

این مقاله به یکی از مهم‌ترین و زیرساختی‌ترین چالش‌های پیش روی اقتصاد جهانی در دهه‌های آینده می‌پردازد: تقابل دو روند عمده «پیری جمعیت» و «اثربخشی سیاست پولی متعارف». تحلیل این مقاله را می‌توان در چند محور کلیدی زیر خلاصه و ارزیابی کرد:

۱. تز اصلی مقاله: تغییر پارادایم سیاست پولی

مقاله استدلال می‌کند که مبنای نظری و عملیاتی سیاست پولی مدرن در حال تضعیف است. بانک‌های مرکزی دهه‌هاست بر این فرض کار کرده‌اند که با تغییر نرخ بهره (هزینه وام‌گیری و پاداش پس‌انداز) می‌توانند رفتارهای اقتصادی خانوارها و بنگاه‌ها (مصرف، سرمایه‌گذاری، پس‌انداز) را به شکل قابل پیش‌بینی هدایت کنند. پیری جمعیت این رابطه مکانیکی را به هم می‌ریزد، زیرا:

به قلم :دکتر سیدوفا مشکوة

بررسی وضعیت گردشگری پزشکی در استان فارس نشان می‌دهد که این استان با دارا بودن قابلیت‌های استثنائی، در آستانه تبدیل شدن به یک قطب منطقه‌ای قرار دارد، اما برای تحقق این پتانسیل، باید چالش‌های ساختاری مهمی را پشت سر بگذارد. در ادامه، این موضوع به طور تحلیلی و در چند محور اصلی بررسی می‌شود.

وضعیت فعلی و درآمد

آمار رسمی نشان می‌دهد که از ابتدای سال ۱۴۰۳ تا زمان گزارش، حدود ۲,۰۷۰ گردشگر سلامت وارد استان فارس شده‌اند. این گردشگران عمدتاً از کشورهای عمان، عراق و قطر و به میزان کمتری از کشورهای اروپایی مانند انگلستان و سوئد برای دریافت خدماتی مانند جراحی چشم، جراحی پلاستیک و پیوند اعضا به شیراز سفر کرده‌اند.

به قلم :دکتر سید وفا مشکوة

برای ارائه یک تحلیل جامع و ساختاریافته از پتانسیل‌ها و چالش‌های توسعه استان فارس، این بررسی در چند لایه تاریخی-جغرافیایی، اقتصادی-بخش‌ی و راهبردی ارائه می‌شود. فارس به عنوان یکی از کانون‌های تمدنی ایران، امروزه در آستانه یک گذار توسعه‌ای سرنوشت‌ساز قرار دارد.

استان فارس، به عنوان یکی از کانون‌های تمدنی و تاریخی ایران، امروزه در آستانه یک گذار توسعه‌ای سرنوشت‌ساز قرار دارد. این استان با دارا بودن مجموعه‌ای تقریباً بی‌نظیر از مواهب طبیعی، سرمایه انسانی، پیشینه تاریخی و زیرساخت‌های نسبی، از پتانسیل تبدیل شدن به یک قطب اقتصادی پیشرو در سطح ملی و حتی منطقه‌ای برخوردار است. با این حال، شکاف عمیق بین این ظرفیت‌های شناسایی‌شده و جایگاه کنونی اقتصادی آن (با سهم حدود ۴ درصدی از تولید ناخالص داخلی) حکایت از چالش‌های ساختاری عمیق و نیازمند یک بازنگری بنیادین در راهبرد توسعه دارد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

توسعه روستاهای استان فارس در نیم قرن اخیر، داستانی پیچیده از تحولات گسترده ملی، تغییرات سیاستگذاری، چالشهای زیستمحیطی و تلاش برای حفظ هویت فرهنگی است. این روند را میتوان در چند محور اصلی زیر بررسی کرد:

۱. تحولات جمعیتی و اجتماعی: از انبساط تا انقباض

• دهه‌های ۵۰ و ۶۰: رشد و مهاجرت معکوس: در دوره پیش از انقلاب و سال‌های اولیه آن، با اجرای "اصلاحات ارضی" هرچند ساختار سنتی مالکیت تغییر کرد، اما نتوانست توسعه پایدار روستایی را ایجاد کند. پس از انقلاب، توجه به محرومیت‌زدایی و جنگ ایران و عراق، باعث مهاجرت معکوس نسبی به برخی روستاها شد.

• دهه‌های ۷۰ به بعد: سونامی مهاجرت: با پایان جنگ و تمرکز بر توسعه صنعتی و شهری، موج عظیم مهاجرت از روستا به شهر آغاز شد. دلایل این مهاجرت عبارت بودند از:

  • خشکسالی‌های پیاپی و بی‌ثباتی درآمد کشاورزی.

  • جاذبه‌های اقتصادی و آموزشی شهرها (به ویژه شیراز).

  • فقدان امکانات رفاهی، بهداشتی و فرهنگی در بسیاری از روستاها.

  • این امر منجر به پیر شدن جمعیت روستایی، رها شدن زمین‌های کشاورزی و تضعیف بافت اجتماعی بسیاری از روستاها شد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

بررسی وضعیت معیشتی خانوارهای شهری و روستایی استان فارس، تصویری از چالش‌ها و فرصت‌های پیش روی این استان را نشان می‌دهد. در ادامه یک تحلیل جامع بر اساس آخرین داده‌ها و سیاست‌ها ارائه شده است.

وضعیت اقتصادی و الگوی هزینه و درآمد خانوارها

بر اساس داده‌های رسمی مرکز آمار ایران در سال ۱۴۰۳، شکاف قابل توجهی بین هزینه‌های زندگی در شهر و روستاهای استان فارس وجود دارد.

ترجمه : دکتر سید وفا مشکوة

از WORLD ECONOMIC FORUM

آفریقا با یک پارادوکس تاریخی روبرو است: وجود ثروت عظیم معدنی در زیرزمین در کنار فقر گسترده در جوامع بالای آن.

اکنون، گذار جهانی به سمت انرژی‌های پاک، آفریقا را در قلب تحولات قرار داده است، زیرا این قاره دارای ذخایر عمده‌ای از کبالت (۷۵٪)، منگنز (۶۸٪) و گرافیت (۵۹٪) جهان است.

با این حال، اگر اقدامات عمدی و آگاهانه‌ای صورت نگیرد، تاریخ بهره‌برداری صرفاً استخراجی و خام‌فروشی که منافع جوامع محلی را نادیده می‌گیرد، تکرار خواهد شد و نابرابری را تشدید می‌کند.

این مسئله نسل‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد، چرا که بیش از ۳۶۰ میلیون جوان آفریقایی در دهه آینده وارد بازار کار خواهند شد و بدون اقدامی جسورانه، بیش از نیمی از آنان در معرض بیکاری قرار می‌گیرند.

نویسنده:دکتر سیدوفا مشکوة

بررسی شرایط استراتژیک ایران در خاورمیانه نشان می‌دهد که این کشور در یک دوره گذار حساس و پیچیده قرار دارد و با به کارگیری همزمان ابزارهای دیپلماتیک، امنیتی و اقتصادی در تلاش است تا هم از انزوای بین‌المللی بکاهد و هم جایگاه خود را به عنوان یک قدرت تأثیرگذار منطقه‌ی تثبیت کند. تحولات اخیر از افزایش تنش با اسرائیل تا بهبود روابط با همسایگان عربی و پیوستن به بلوک‌های شرقی، همگی اجزای یک پازل استراتژیک بزرگ‌تر هستند.

بستر امنیتی: بازدارندگی، تنش و آتش‌بس‌های شکننده

وضعیت امنیتی ایران در منطقه در سال‌های اخیر با چالش‌ها و فرصت‌های متعددی روبرو بوده است:

• رویارویی مستقیم با اسرائیل: بر اساس تحلیل‌ها، درگیری نظامی مستقیم بین ایران و اسرائیل در سال ۲۰۲۵ اگرچه با یک آتش‌بس موقت به پایان رسید، اما پیامدهای سنگینی برای ایران داشت. گزارش‌ها از "خسارات گسترده" به سامانه‌های پدافندی، پرتابگرهای موشکی و تأسیسات هسته‌ای ایران و همچنین کشته شدن صدها نفر از جمله فرماندهان ارشد نظامی حکایت دارد. با این حال، این درگیری همچنین توان بازدارندگی و ظرفیت دفاعی ایران را به نمایش گذاشت.

نویسنده:دکتر سیدوفا مشکوة

مقدمه: گامی استراتژیک در عرصه بین‌الملل

عضویت کامل جمهوری اسلامی ایران در سازمان همکاری شانگهای در تیرماه ۱۴۰۲، به یک روند طولانی‌مدت برای تبدیل شدن از عضو ناظر به عضو کامل پایان داد. این رویداد را می‌توان نقطه عطفی در دیپلماسی ایران و تحقق بخشی از استراتژی "نگاه به شرق" دانست. این سازمان که حدود ۴۰ درصد از جمعیت جهان و نزدیک به ۲۵ درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی را در بر می‌گیرد، عرصه جدیدی از همکاری‌ها را پیش روی ایران می‌گشاید.

نویسنده: دکتر سیدوفا مشکوة

بر اساس گزارش‌های مختلف، ارزیابی عملکرد اقتصادی دولت سیزدهم ترکیبی از دستاوردها در شاخص‌هایی مانند رشد اقتصادی و اشتغال، و چالش‌های حل‌نشده‌ای مانند تورم بالا و کسری بودجه است. در ادامه، خلاصه‌ای از این ارزیابی در قالب مهم‌ترین شاخص‌های کلان ارائه شده است.

📊 خلاصه عملکرد در شاخص‌های کلان

جدول زیر مهم‌ترین شاخص‌های اقتصاد کلان در دوره دولت سیزدهم را خلاصه می‌کند:

فاطمه‌سادات جلالي چيمه- هنگامي كه مجلس نوپاي مشروطه براي اصلاح اداره كشور تصميم گرفت از كارشناسان كشورهاي مختلف استفاده كند، دو دولت روس و انگليس از اين اقدام سخت عصباني شدند. مورگان شوستر معروف‌ترين چهره در بين آنها بود كه با اختيارات وسيعي كه مجلس به او داد، شروع به انجام اصلاحات دامنه‌دار در امور مالي و اداره گمركات كرد. روسيه با دو اولتيماتوم ايران را تهديد كرد و خواستار اخراج مورگان شوستر شد. به رغم ايستادگي مردم، مجلس و روحانيان و با حمايت انگليس از روسيه، سرانجام مورگان شوستر از ايران اخراج شد و اصلاحات وي ناتمام ماند. اين مقاله در پي پاسخ به اين پرسش است كه چرا دولتمردان ايران، براي حل معضلات اقتصادي و امنيتي خود آمريكايي‌ها را برگزيدند و آيا با اين اقدام، به اهداف مورد نظر خود رسيدند؟ ديگر اينكه عكس‌العمل انگليس و روس، دو قدرت ديگر آن زمان در برابر اين انتخاب چه بود؟ 

مذاكرات نمایندگان مجلس شورای ملی در روز شنبه 11مردادماه 1286 شمسی، در استیضاح وزیر تجارت است و مشخص کردن حد و حدود دخالت وزارت عدلیه در امور وزارت تجارت که خلاصه این گفت‌وگو را در زیر می‌خوانید:وثوق‌الدوله: معلوم است غرض از تاسیس و تشكیل اداره وزارت تجارت توسعه و ازدیاد تجارت و انتظام آن حوزه مهمه است و شكایتى كه از طرف تجار به مجلس مقدس شده بود كه حقوق آنها در بوته اجمال مانده و تاكنون به واسطه مقادیرى كه در كار بوده وزارت تجارت به طور كافى به عرایض آنها رسیدگى نكرده و مطالب آنها در عمده تعویق مانده از این رو جناب وزیر تجارت به مجلس احضار شدند كه در این باب اصلاحاتى كه لازم است مذاكره و در موقع اجرا گذارده شود.وزیر تجارت: در مسائلى كه راجع به تجارت بوده نظامنامه نوشته شده كه به مجلس مقدس اظهار شود و جناب آقا میرزا مهدی‌ خان یمین نظام را به جهت معاونى وزارت تجارت و امر فلاحت از طرف بندگان همایونى معرفى می‌كنم كه در مواقع لازمه حاضر شده گفت‌وگو شود كه اسباب پیشرفت كار شود. اما در خصوص محاكمات تجارت پاره‌ای دلایل موجود است كه در سلب تقصیر از خود لازم است به عرض برسانم.