اقتصاد شیراز

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

تک‌نرخی شدن ارز در ایران یک سیاست دووجهی است که همزمان هم یک اصلاح ساختاری ضروری برای اقتصاد محسوب می‌شود و هم در کوتاه‌مدت تهدیدی جدی برای معیشت، به ویژه دهک‌های کم‌درآمد، ایجاد می‌کند.

این سیاست با حذف نرخ‌های متعدد (مانند ارز ترجیحی ۲۸,۵۰۰ تومانی و نرخ تالار دوم) و حرکت به سمت یک نرخ واحد (در حال حاضر حدود ۱۳۲,۵۰۰ تومان برای اسکناس) در حال اجراست.

به قلم : دکتر سید وفا مشکوة

مقدمه

در سال‌های اخیر، تورم ساختاری و نوسانات شدید نرخ ارز، زنجیره تأمین کالاهای اساسی در ایران را با چالش‌های عمیقی مواجه کرده است. در این میان، بخش دام و طیور که سهم قابل‌توجهی در سبد مصرفی خانوارها دارد، به‌طور ویژه‌ای تحت تأثیر سیاست‌های ارزی و قیمت نهاده‌های وارداتی قرار گرفته است. حذف ارز ترجیحی ۲۸,۵۰۰ تومانی برای واردات نهاده‌هایی مانند ذرت، کنجاله سویا و جو، شوک قیمتی بی‌سابقه‌ای به این صنعت وارد کرده و به‌طور مستقیم هزینه تولید گوشت، مرغ، تخم‌مرغ و لبنیات را افزایش داده است. این گزارش تحلیلی، با بررسی مکانیسم انتقال این شوک از بازار ارز تا سفره خانوار، تأثیر آن بر معیشت مردم و به‌ویژه دهک‌های کم‌درآمد را واکاوی می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

مقدمه

در پاسخ به فشار فزاینده معیشتی بر خانوارهای ایرانی و تورم افسارگسیخته که قدرت خرید را به پایینترین سطح سال‌های اخیر رسانده است، دولت ایران طرح کالابرگ الکترونیک را به عنوان محور اصلی سیاست حمایتی خود اجرایی کرده است. این طرح که انتقال یارانه از ابتدای زنجیره تأمین (واردکنندگان و تولیدکنندگان) به مصرف‌کننده نهایی را هدف قرار داده، در کانون مباحث تحلیل‌های اقتصادی قرار گرفته است. این مقاله با بررسی ابعاد مختلف این سیاست، آثار بالقوه آن بر متغیرهای کلان اقتصادی، ثبات بازار و رفاه خانوارها را تحلیل می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

سیاست ارز ترجیحی به عنوان یکی از ابزارهای مداخله گرایانه دولت در اقتصاد ایران، با هدف کنترل قیمت کالاهای اساسی و حمایت از قدرت خرید خانوارها طراحی شده است. این مقاله با استفاده از روش تحلیلی-توصیفی به بررسی آثار چندجانبه این سیاست بر متغیرهای کلان اقتصادی، از جمله تورم، تولید داخلی، تراز تجاری و رفاه خانوارها میپردازد. یافته ها نشان میدهد که اگرچه این سیاست در کوتاه مدت توانسته قیمت برخی کالاهای اساسی را پایینتر از قیمت جهانی نگه دارد، اما در بلندمدت به دلیل ایجاد شکاف قیمتی، رشد رانت و انحراف منابع، تأثیرات منفی قابل توجهی بر کارایی اقتصادی، رشد تولید داخلی و عدالت توزیعی گذاشته است. این مقاله نتیجه میگیرد که حذف تدریجی و همراه با اصلاحات ساختاری، همراه با جایگزینی نظام حمایتی هدفمند، ضرورتی اجتناب ناپذیر برای خروج اقتصاد ایران از چرخه معیوب تورم و رکود است.

به قلم: دکتر سیدوفا مشکوة

تحلیل بازار نفت جهانی پس از حمله آمریکا به ونزوئلا و اثرات آن بر اقتصاد ایران، نشان‌دهنده وضعیت پیچیده‌ای است که در کوتاه‌مدت تحت کنترل اما در بلندمدت مملو از عدم قطعیت است.

وضعیت فعلی بازار نفت تحت تأثیر دو نیروی متضاد است: شوک ژئوپلیتیک محدود و فشارهای بنیادی قوی.

به قلم : دکتر سیذوفا مشکوة

با اعلام حمله نظامی آمریکا به ونزوئلا و دستگیری نیکلاس مادورو در ۳ ژانویه ۲۰۲۶، نگرانی‌ها در مورد تکانه‌های اقتصادی جهانی اوج گرفته است. ونزوئلا با دارا بودن بزرگترین ذخایر اثبات‌شده نفت جهان، نقشی کلیدی در بازار انرژی دارد، اما سال‌ها تحریم و مدیریت ضعیف، تولید آن را به حدود ۱.۱ میلیون بشکه در روز (معادل تنها حدود ۱٪ از عرضه جهانی) کاهش داده است. تحلیل حاضر، تأثیرات کوتاه‌مدت و ساختاری این حمله را بر اقتصاد جهانی بررسی می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

با تولید بیش از یک میلیون تن سیب در سال، آذربایجان غربی قطب بلامنازع این محصول در کشور است و آذربایجان شرقی نیز از زیرساخت‌های نسبتاً توسعه‌یافته‌ای در صنایع تبدیلی برخوردار می‌باشد. با این حال، هر دو استان با چالش مشترک خام‌فروشی و عدم دستیابی به ارزش افزوده کامل دست به گریبانند. این مقاله با روش تحلیلی-توصیفی و با اتکا به داده‌های میدانی و گزارش‌های رسمی، پتانسیل‌ها و موانع توسعه صنایع تبدیلی سیب در این دو استان را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که با وجود تفاوت در ظرفیت‌ها، ضعف در زنجیره ارزش یکپارچه، نبود صنایع فرآوری متنوع و کمبود زیرساخت‌های نوین نگهداری و بسته‌بندی، مشکلات مشترک و اساسی هستند. خروج از وضعیت کنونی نیازمند راهبردهایی مبتنی بر توسعه محصولات با ارزش افزوده بالا، تقویت برند منطقه‌ای و سرمایه‌گذاری هدفمند در حلقه‌های مفقوده زنجیره است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده
هدف اصلی این مقاله، تحلیل نظام‌مند موانع توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی در ایران و تبیین پیامدهای آن بر پایین ماندن سهم ارزش افزوده در مقایسه با خام‌فروشی است. این پژوهش با تلفیق یافته‌های چندین مطالعه میدانی در استان‌های مختلف (از جمله فارس، خوزستان، شهرستان‌های فریدن و کامیاران) و با استفاده از رویکردی ترکیبی (تحلیل SWOT، تحلیل عاملی تأییدی، و نظریه بنیانی) انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد صنایع تبدیلی در ایران با چالش‌های ساختاری عمیقی مواجه هستند که سهم ارزش افزوده این بخش را به حدود ۲۳-۲۵ درصد محدود کرده، درحالی که این رقم در کشورهای درحال توسعه تا ۹۵ درصد قابل ارتقاست . موانع اصلی در چهار دسته کلی اقتصادی-مالی، مدیریتی-ساختاری، سیاست‌گذاری-حمایتی و بازار-فناوری دسته‌بندی می‌شوند. خروج از وضعیت کنونی و افزایش ارزش افزوده، مستلزم اجرای راهبردهای یکپارچه و محلی‌سازیشده شامل آمایش سرزمینی صنایع، اصلاح قوانین حمایتی، تامین مالی هدفمند و توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان است.

کلمات کلیدی: صنایع تبدیلی کشاورزی، ارزش افزوده، خام‌فروشی، موانع توسعه، تحلیل SWOT، توسعه روستایی.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده
بهره‌وری به عنوان موتور محرکه رشد اقتصادی پایدار، همواره در کانون توجه برنامه‌ریزان توسعه ایران قرار داشته است. با این حال، شواهد تجربی حاکی از شکافی عمیق بین «تعهدات برنامه‌ای» و «عملکرد واقعی» در این حوزه است. این مقاله با بررسی استانداردهای سنجش، ارزیابی عملکرد و تحلیل عوامل ریشه‌ای، نشان می‌دهد که اقتصاد ایران نه تنها در سطح بهره‌وری از کشورهای هم‌تراز منطقه‌ای و توسعه‌یافته عقب‌افتاده است، بلکه در تحقق اهداف رشد بهره‌وری در برنامه‌های توسعه نیز عمدتاً ناکام بوده است. تحلیل داده‌ها مؤید آن است که رشد مثبت مقطعی بهره‌وری معمولاً وابسته به شوک‌های درآمد نفتی بوده و در بلندمدت، سهم بهره‌وری کل عوامل تولید (TFP) در رشد اقتصادی نزدیک به صفر ارزیابی می‌شود. خروجی این بررسی، لزوم عبور از شعارزدگی و حرکت به سمت اصلاحات ساختاری نهادی و حکمرانی را به عنوان پیش‌شرط هرگونه بهبود پایدار در استانداردهای بهره‌وری ملی تأکید می‌کند.

به قلم :دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

بهره‌وری، به‌عنوان نسبتی میان ستانده‌های اقتصادی و نهاده‌های مصرف‌شده، از کلیدی‌ترین شاخص‌های سنجش سلامت، کارایی و قدرت رقابتی اقتصاد ملل محسوب می‌شود. این مقاله تحلیلی، با بررسی مفاهیم پایه، شاخص‌های اندازه‌گیری، عوامل مؤثر و روندهای جهانی بهره‌وری، نشان می‌دهد که بهبود بهره‌وری تنها راه رسیدن به رشد اقتصادی پایدار، افزایش رفاه اجتماعی و ارتقای جایگاه در تجارت جهانی است. تحلیل داده‌های اقتصادهای بزرگ نشان می‌دهد شکاف عمیقی بین کشورهای پیشرو (مانند ایرلند و کشورهای شمال اروپا) و اقتصادهای در حال ظهور وجود دارد و فناوری، سرمایه انسانی و نهادهای کارآمد، تعیین‌کننده‌ترین عوامل این تفاوت‌ها هستند. در پایان، راهبردهایی برای بهبود بهره‌وری در چارچوب یک حرکت ملی ارائه شده است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده
ساختار اقتصادی ایران، طی دهه‌های متمادی تحت تأثیر پدیده «بیماری هلندی» و وابستگی شدید به درآمدهای نفتی شکل گرفته و دچار اعوجاج‌های عمیق شده است. این مقاله با رویکردی تحلیلی-توصیفی، ابتدا نشانه‌های کلاسیک بیماری هلندی در دو دوره تاریخی ایران (۱۳۵۶-۱۳۵۳ و ۱۳۹۰-۱۳۸۵) را بررسی می‌کند. سپس، با تشریح تداوم این اثرات در قالب «وابستگی ساختاری به نفت»، «حکمرانی ناکارآمد اقتصادی» و «اختلال در بازارها»، به تحلیل وضعیت کنونی می‌پردازد. یافته‌ها حاکی از آن است که اقتصاد ایران در دام یک چرخه معیوب گرفتار شده است: درآمدهای ناپایدار نفتی، موجب تورم و بی‌ثباتی شده و فضایی برای سرمایه‌گذاری مولد و تنوع‌بخشی پایدار ایجاد نمی‌کند. در پایان، مجموعه‌ای یکپارچه از راهکارهای کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت مبتنی بر اصلاح حکمرانی، ایجاد نهادهای تثبیت‌کننده و تغییر الگوی توسعه ارائه می‌شود.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

ایده تبدیل شیراز و استان فارس به یک قطب اصلی تولید خودرو در کشور، بحثی استراتژیک در حوزه توسعه منطقه ای به شمار میرود. این مقاله با رویکردی تحلیلی، تأثیرات بالقوه این طرح را بر اقتصاد، توسعه صنعتی، اشتغال و محیط زیست استان فارس بررسی میکند. تحلیل حاضر نشان میدهد که باوجود فرصت های قابل توجهی مانند موقعیت جغرافیایی، نیروی انسانی متخصص و زیرساخت های موجود، چالش های ساختاری جدی از جمله بحران آب، نیاز به جذب سرمایه گذاری کلان و ملاحظات زیست محیطی، مسیر دستیابی به این هدف را پُرپیچ وخم ساخته است. موفقیت در گرو برنامه ریزی جامع، مدیریت پایدار منابع و هم افزایی بخش های دولتی و خصوصی است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

پرورش نیروی انسانی ماهر از طریق هنرستان‌ها، یکی از راهبردهای کلیدی برای تحقق رشد اقتصادی پایدار و اقتصاد دانش‌بنیان در ایران محسوب می‌شود. این مقاله به تحلیل نقش و اثر نیروی انسانی آموزش‌دیده در هنرستان‌ها بر اقتصاد ایران می‌پردازد. با بررسی شواهد نظری و تجربی، چالش‌های پیش‌رو و راهکارهای اصلاحی مورد واکاوی قرار می‌گیرند.

به قلم : دکتر سید وفا مشکوة

استان فارس، با وسعتی نزدیک به ۱۲۲,۶۰۸ کیلومتر مربع و جمعیتی حدود ۵ میلیون نفر، یکی از استان‌های کلیدی ایران از نظر تاریخی، فرهنگی و اقتصادی است. ظرفیت‌های گسترده در کشاورزی، صنعت، گردشگری و انرژی، آن را به عرصه‌ای مهم برای برنامه‌های توسعه‌ای تبدیل کرده است. در این میان، ساختار سیاسی استان به عنوان رابط بین دولت مرکزی و جامعه محلی، و چارچوب حاکمیتی دولتها نقش تعیین‌کننده‌ای در جهت‌گیری و سرعت توسعه این استان داشته‌اند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

اقتصاد ایران طی دهه‌های اخیر با چالش‌های ساختاری عمیقی مواجه بوده است که یکی از کانونی‌ترین آنها، ظهور و تثبیت شبکه‌های الیگارشیک و نقش آنان در تضعیف بنیان‌های تولید، تشدید نابرابری و کاهش رفاه عمومی است. این مقاله با استفاده از داده‌های نهادی، گزارش‌های تحلیلی و پژوهش‌های دانشگاهی به بررسی ریشه‌ها، سازوکارها و پیامدهای فعالیت این گروه‌های ویژه بر اقتصاد ایران می‌پردازد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده:
اقتصاد سبز، با عبور از مرز ۵ تریلیون دلار، دیگر یک جریان حاشیه‌ای یا یک ترند گذرا نیست؛ بلکه به موتور محرک رشد اقتصادی، نوآوری و رقابت‌پذیری در قرن بیست‌ویکم تبدیل شده است. گزارش مجمع جهانی اقتصاد با همکاری BCG، با عنوان «در حال حاضر بازاری چند تریلیون دلاری»، نقشه‌ای راهبردی برای بنگاه‌ها و به ویژه مدیران عامل ترسیم می‌کند تا در این تحول عظیم نه تنها مشارکت، بلکه پیشتاز باشند. این مقاله با تحلیل محتوای گزارش مذکور، ابعاد مختلف رشد اقتصاد سبز، دلایل اقتصادی قوی برای سرمایه‌گذاری در آن و چارچوب عملیاتی مورد نیاز برای رهبران کسب‌وکار را بررسی کرده و پیامدهای آن برای بازیگران مختلف در سطح جهانی و منطقه‌ای را تحلیل می‌نماید.

به قلم: دکترسیدوفا مشکوة

چکیده:

اقتصاد ایران دهه‌هاست با چالش‌های ساختاری تورم بالا و نوسانات شدید نرخ ارز دست به گریبان است. در عصر حاضر، فناوری‌های نوینی چون یادگیری ماشین و پردازش زبان طبیعی، نه به عنوان راه‌حل‌های جادویی، بلکه به عنوان ابزارهای تحول‌آفرین برای کارآمدسازی سیاست‌گذاری پولی مطرح هستند. این مقاله با نگاهی تحلیلی، ظرفیت تلفیق سه حوزه «مدل‌های پیش‌بینی تورم»، «تحلیل احساسات بازار ارز» و «حکمرانی داده» را برای حرکت به سمت یک سیاست‌گذاری پولی پیش‌نگر، داده‌محور و تاب‌آور در ایران بررسی می‌کند. تحلیل نشان می‌دهد که علیرغم پتانسیل بالا، فقدان حکمرانی داده یکپارچه و زیرساخت‌های نهادی، اصلی‌ترین مانع به‌کارگیری مؤثر این فناوری‌ها است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

تورم مزمن و بالا در ایران که اغلب از ۴۰ درصد در سال فراتر می‌رود، یک شوک موقتی نیست، بلکه ویژگی ساختاری ریشه‌داری در اقتصاد این کشور است. این تحلیل به بررسی دلایل اصلی تورم‌زایی ذاتی اقتصاد ایران می‌پردازد و از توضیحات سطحی فراتر رفته، عدم‌تعادل‌های سیستمیک به‌هم‌پیوسته در قلب آن را بررسی می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

تورم مزمن و کاهش شتابان ارزش ریال، دو چالش به‌هم‌پیوسته‌ای هستند که اقتصاد ایران را در سال‌های اخیر تحت فشار شدید قرار داده‌اند. این پدیده‌ها صرفاً نتیجه شرایط مقطعی نیستند، بلکه ریشه در ساختارهای اقتصادی و سیاست‌گذاری‌های چند دهه گذشته دارند. این نوشتار با هدف تحلیل جامع ریشه‌های این مشکلات و ارائه راهکارهای عملی برای مهار تورم و حفظ ارزش پول ملی تدوین شده است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

مقدمه
در عصر انقلاب صنعتی چهارم و تسلط فزاینده فناوری‌های دیجیتال و هوش مصنوعی، یکی از اساسی‌ترین چالش‌های پیش روی اقتصادهای جهانی، «شکاف مهارت‌های دیجیتال» است. مقاله منتشرشده توسط مجمع جهانی اقتصاد و شرکت کاگنیزانت، به وضوح ابعاد این بحران و پیامدهای گسترده آن برای بازار کار، رشد اقتصادی و عدالت اجتماعی را ترسیم می‌کند. این تحلیل، با بررسی عمیق‌تر موضوع، تلاش می‌کند تا ریشه‌های مشکل، پیامدهای آن در سطح خرد و کلان، و راهکارهای فراتر از متن اصلی را بررسی کند.

به قلم :دکتر سید وفا مشکوة

چکیده

اجلاس سالانه ۲۰۲۶ مجمع جهانی اقتصاد در داووس، تحت عنوان «روح گفت‌وگو»، در پاسخ مستقیم به وضعیت چندپاره، پیچیده و پرتنش کنونی جهان برگزار می‌شود. این مقاله با نگاهی تحلیلی، محورها، اصطلاحات کلیدی و زمینه‌های این رویداد را بررسی می‌کند. تمرکز اصلی بر این است که چگونه پنج چالش محوری طراحی‌شده — همکاری در جهانی رقابتی، گشودن منابع رشد، سرمایه‌گذاری روی مردم، توسعه مسئولانه فناوری و رفاه در چارچوب سیاره‌ای — درهم‌تنیده و نیازمند راه‌حل‌های یکپارچه هستند. تحلیل حاضر نشان می‌دهد که گفتمان غالب داووس از تشخیص مشکلات فراتر رفته و به سمت راه‌حل‌سازی عملی و تاکید بر «مزیت انسانی» در قلب تحولات فناورانه حرکت می‌کند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده
انقلاب صنعتی چهارم و ظهور فناوری‌های نوظهوری مانند هوش مصنوعی، ماهیت کار، تولید و آموزش را در سراسر جهان دگرگون ساخته است. در این میان، هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای، به‌عنوان خط مقدم تربیت نیروی کار ماهر، در نقطه کانونی این تحولات قرار دارند. این مقاله با روش تحلیلی-توصیفی، به بررسی این مسئله می‌پردازد که ادغام هوش مصنوعی در نظام آموزش هنرستانی چگونه می‌تواند نقش این مراکز را در توسعه اقتصادی ایران، به‌ویژه در دو محور حیاتی توسعه روستایی و صنعتی، تقویت و متحول کند. یافته‌ها نشان می‌دهد هوش مصنوعی از یکسو با شخصی‌سازی آموزش، تحلیل بازار کار و ایجاد شبیه‌سازهای پیشرفته، کیفیت و کارآمدی خروجی هنرستان‌ها را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر، با توانمندسازی نیروی انسانی مناطق محروم و تسهیل مدیریت روستایی، به توسعه متوازن منطق‌ای کمک می‌کند. در عین حال، این تحول با چالش‌هایی نظیر شکاف دیجیتالی، کمبود زیرساخت و نیاز به بازآموزی مربیان مواجه است. در نهایت، این مقاله بر لزوم تدوین نقشه راه جامع ملی و سرمایه‌گذاری بر روی زیرساخت‌های دیجیتال و تربیت نیروی انسانی به‌عنوان پیش‌نیازهای اساسی برای بهره‌گیری از این فرصت تاریخی تأکید می‌ورزد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای به عنوان نهادهای آموزشی تأثیرگذار، پلی حیاتی میان نظام آموزش و بازار کار ایران ایجاد می‌کنند. این مقاله به تحلیل نقش دوگانه این هنرستان‌ها در توسعه اقتصادی کشور می‌پردازد: از یک سو، پرورش نیروی انسانی ماهر برای صنایع و از سوی دیگر، توانمندسازی جوامع روستایی از طریق آموزش‌های کاربردی. با وجود تأکید اسناد بالادستی و تجربیات جهانی بر اهمیت این آموزش‌ها، هنرستان‌های ایران با چالش‌های ساختاری عمیقی مانند ناهماهنگی با نیازهای بازار کار، ضعف ارتباط با صنعت، و کمبود منابع روبرو هستند. این تحلیل با بررسی نقش هنرستان‌ها در تقویت اقتصاد دانش‌بنیان و نیز توسعه پایدار روستایی از طریق آموزش‌های کشاورزی و صنایع دستی انجام می‌شود. در نهایت، راهکارهایی برای تحول این نهادها و افزایش اثربخشی آن‌ها در راستای توسعه متوازن منطقه‌ای و اقتصادی ارائه می‌گردد.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

با ظهور انقلاب چهارم صنعتی، هوش مصنوعی (AI) به عنوان یک فناوری تحول‌آفرین، مرزهای سنتی اشتغال و کارآفرینی را درنوردیده است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای و گزارش‌های معتبر، به بررسی نقش هوش مصنوعی در توسعه و دگرگونی مشاغل خانگی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد هوش مصنوعی از طریق خودکارسازی فرآیندها، تولید محتوای هوشمند، تحلیل پیشرفته داده و ایجاد مشاغل کاملاً جدید، نه تنها کارایی و سودآوری کسب‌وکارهای خانگی را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد، بلکه امکان کارآفرینی فردی با سرمایه اولیه پایین را برای طیف وسیعی از افراد، به ویژه نسل Z و زنان، فراهم می‌سازد. با این حال، این تحول با چالش‌هایی نظیر شکاف مهارتی، ملاحظات اخلاقی و نیاز به بازطراحی نظام‌های حمایتی همراه است. این پژوهش در نهایت نتیجه می‌گیرد که هوش مصنوعی در صورت مدیریت هوشمندانه و توسعه زیرساخت‌های لازم، می‌تواند به یک موتور محرک کلیدی برای اشتغال‌زایی، رشد اقتصاد خرد و تحقق اقتصاد دیجیتال در سطح فردی تبدیل شود.

به قلم: دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

با توجه به افزایش جمعیت جهان، محدودیت منابع طبیعی و ضرورت تضمین امنیت غذایی، به‌کارگیری فناوری‌های نوین در بخش کشاورزی به یک امر حیاتی تبدیل شده است. هوش مصنوعی به عنوان محور اصلی انقلاب چهارم کشاورزی، با ارائه راهکارهای مبتنی بر داده، ظرفیت دگرگون‌سازی اقتصاد این بخش را داراست. این مقاله به بررسی تأثیرات اقتصادی کاربرد هوش مصنوعی در زنجیره ارزش کشاورزی، از تولید تا بازار، می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد هوش مصنوعی از طریق پیاده‌سازی کشاورزی دقیق، مدیریت هوشمند نهاده‌ها، پیش‌بینی عملکرد و بهینه‌سازی زنجیره تأمین، می‌تواند به طور قابل توجهی بهره‌وری، سودآوری و پایداری اقتصادی را افزایش دهد. با این حال، چالش‌های مهمی از جمله هزینه‌های اولیه بالا، نیاز به زیرساخت‌های دیجیتال و ضرورت آموزش، پذیرش گسترده آن را به ویژه برای کشاورزان خرده‌پا محدود می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای و گزارش‌های معتبر انجام شده و در نهایت راهکارهایی برای تسهیل گذار به سمت کشاورزی هوشمند و اقتصاد دیجیتال در بخش کشاورزی ارائه می‌نماید.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

اقتصاد بنادر ایران در آستانه یک تحول پارادایمی قرار دارد. با دربرگیری بیش از ۹۰ درصد تجارت خارجی کشور، بنادر نه تنها شاهرگ اقتصادی ایران، بلکه نقطه اتکای اصلی برای ادغام در زنجیره تأمین جهانی هستند. با این حال، شکاف فناورانه عمیق میان بنادر ایران و رقبای منطقه‌ای، کارایی و رقابت‌پذیری این بخش حیاتی را به مخاطره انداخته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی، به بررسی نقش فناوری‌های نوین، به ویژه هوش مصنوعی، در گذار اقتصاد بندری ایران از وضعیت سنتی به عصر دیجیتال می‌پردازد. یافته‌ها حاکی از آن است که اگرچه ضرورت این تحول به‌طور کامل درک شده، اما موانعی جدی از جمله فقدان داده‌های نظام‌مند دریایی، ضعف زیرساخت دیجیتال، کمبود سرمایه‌گذاری و نبود نیروی انسانی متخصص، حرکت به سمت «بنادر هوشمند» را با چالش مواجه کرده است. در پایان، نقشه‌راهی مبتنی بر اولویت‌بندی اقدامات فوری و بلندمدت ارائه می‌شود.

به قلم : دکترسیدوفا مشکوة

چکیده

مناطق آزاد تجاری-صنعتی در ایران با هدف تسریع در توسعه اقتصادی، جذب سرمایه گذاری خارجی و تقویت حضور در بازارهای جهانی شکل گرفتند. پس از نزدیک به چهار دهه از آغاز به کار رسمی آنها در اوایل دهه ۱۳۷۰، عملکرد این مناطق با موفقیت ها و ناکامی های قابل توجهی همراه بوده است. این مقاله با رویکردی تحلیلی، به بررسی تاریخچه، عملکرد اقتصادی، سیاست های جدید و چالش های پیش روی مناطق آزاد ایران میپردازد. یافته ها نشان میدهد که این مناطق، علی‌رغم برخی دستاوردهای کمّی در جذب سرمایه، در تحقق اهداف کیفی مانند توسعه صادرات‌محور و تبدیل شدن به موتور محرک اقتصاد ملی با چالش‌های ساختاری مواجه بوده‌اند. با این حال، سیاستگذاری‌های اخیر که بر آزادسازی واقعی، تمرکز بر بخش خصوصی و توسعه فناوری تاکید دارند، می‌توانند افق جدیدی را پیش روی این مناطق بگشایند.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده

این مقاله به تحلیل پدیده «اقتصاد خاکستری» در ساختار اقتصاد ایران می‌پردازد. اقتصاد خاکستری در اینجا فراتر از اقتصاد غیررسمی کلاسیک، به شرایط نظام‌مند «ابهام»، «نااطمینانی» و «تعلیق» در سطوح ژئوپلیتیک، حکمرانی داخلی و کنشگری اقتصادی اطلاق می‌شود. با استفاده از چارچوب تحلیلی لایه‌ای، استدلال می‌شود که ریشه این وضعیت در تداخل سه لایه «منطقه خاکستری ژئوپلیتیک»، «فضای کلی اقتصاد کلان» و «حکمرانی اقتصادی» نهفته است. پیامد این شرایط، کوتاه شدن شدید افق تصمیم‌گیری، فلج شدن سرمایه‌گذاری مولد، فرسایش سرمایه اجتماعی و قرار گرفتن اقتصاد در دور باطل رکود تورمی است. چشم‌انداز آینده میان دو سناریوی «تداوم رکود تورمی و تعمیق بحران» و «عبور مشروط به اصلاحات ساختاری و بازیابی اعتماد» در نوسان است. خروج از این وضعیت، مستلزم حرکت همزمان به سوی شفافیت‌سازی نهادی، ایجاد ثبات در سیاست‌گذاری، تنوع‌بخشی اقتصاد و اتخاذ یک راهبرد روشن در تعامل با نظام بین‌الملل است.

به قلم : دکتر سیدوفا مشکوة

چکیده
این مقاله به بررسی جایگاه و عملکرد نظام مالی آموزش در بافتار ساختار اقتصادی ایران می‌پردازد. با عبور از نگاه صرفاً بودجه‌ای، اقتصاد آموزش به مثابه سرمایه‌گذاری در سرمایه انسانی و موتور محرک رشد درونزای اقتصادی تحلیل می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که علیرغم تأکیدات نظری و افزایش‌های اخیر بودجه‌ای (رشد ۶۷ درصدی در سال ۱۴۰۴) و برنامه برای افزایش سالانه یک درصدی سهم از بودجه عمومی، اقتصاد ایران در تبدیل این سرمایه‌گذاری به رشد پایدار و مولد، با چالش‌های ساختاری عمیقی مواجه است. این چالش‌ها شامل وابستگی به درآمد نفتی، ناهماهنگی بین خروجی‌های نظام آموزشی و نیازهای بازار کار، و ضعف در بهره‌گیری از مدل‌های نوین تأمین مالی است. مقاله در نهایت، بر پایه نظریه رشد درونزا، راهبردهایی برای پیوند مؤثرتر اقتصاد مالی آموزش با توسعه اقتصادی کشور ارائه می‌دهد.

به قلم : دکتر سید وفا مشکوة

مسجد در ایران معاصر، فراتر از یک مکان عبادی صرف، به یک نهاد چندکارکردی اجتماعی-سیاسی تبدیل شده است. استراتژی مسجد در دو سطح حاکمیتی و شهروندی قابل تحلیل است:

۱. نقش مسجد در نظام حاکمیتی (سطح کلان)

الف) کارکردهای سیاسی-ایدئولوژیک:

• تبلیغ و ترویج گفتمان رسمی: مسجد به عنوان بلندگوی ایدئولوژی رسمی نظام

• مشروعیت‌سازی: ایجاد پایگاه مردمی برای نظام از طریق شبکه‌های مذهبی

• انتقال سیاست‌ها: تفسیر و تبیین سیاست‌های حکومت در قالب مفاهیم دینی

• نظارت اجتماعی غیررسمی: شناسایی و گزارش انحرافات از هنجارهای مورد پذیرش نظام